GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| 1995001292023 | CAM UYGULAMALARI 1 | Ders | 1 | 1 | 4,00 |
Dersin Seviyesi
Önlisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Cam malzemesinin kimyasal, fiziksel ve optik yapısını kuramsal olarak tanıtmak; sıcak, ılık ve soğuk cam işleme tekniklerinin temel prensiplerini kavratmak; vitray (lehimli vitray / Tiffany tekniği), cam füzyon (fusing), çökertme (slumping) ve alevle şekillendirme (şalüma) gibi temel cam işleme yöntemlerini uygulamalı olarak öğretmek; fırınlama rejimlerini, cam kesim disiplinini, kalıp hazırlığını ve atölye iş sağlığı ve güvenliği ilkelerini benimseterek öğrencilerin özgün ve teknik açıdan hatasız cam objeler, panolar ve aksesuarlar üretebilmelerini sağlamaktır.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
| 1 | Cam malzemesinin kimyasal, fiziksel ve optik özelliklerini; genleşme katsayısı (COE) uyumunu ve tavlama dinamiklerini kuramsal olarak açıklar. |
| 2 | Yağlı cam elması, kırma penseleri ve sulu rodaj makinesini kullanarak düz ve kavisli hatlı plaka camları hatasız ölçülerde keser ve kenar tesviyesini yapar. |
| 3 | Tiffany (bakır folyo) vitray tekniği ilkelerine uygun olarak şablon hazırlar, cam parçalarını folyolar ve havya yardımıyla lehimleyerek pano veya obje üretir. |
| 4 | Cam füzyon (fusing) ve çökertme (slumping) teknikleri için cam parçalarını kompozisyon kurgusuna göre bir araya getirir ve refrakter kalıp hazırlığı yapar. |
| 5 | Sıcak ve ılık cam uygulamalarında fırın rejim basamaklarını (ısıtma, füzyon/çökertme, şoklama, tavlama ve soğuma) teknik gerekliliklere göre yönetir. |
| 6 | Alevle şekillendirme (şalüma / torch-working) tekniğini kullanarak cam çubukları ergitmeyi ve mandrel üzerinde boncuk veya küçük ölçekli formlar şekillendirmeyi teorik olarak videolardan inceler. |
| 7 | Cam atölyesinde kesici aletler, yüksek sıcaklıklı fırınlar, alev kaynakları ve kimyasal maddelerle çalışırken iş sağlığı ve güvenliği kurallarına eksiksiz uyar. |
Öğretim Sistemi
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
yok
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
Cam atölyesinde keskin cam kenarları, uçucu cam tozları, kimyasal akıtıcılar (lehim pastası/flux), erimiş kurşun-kalay dumanı ve açık alevle çalışıldığından; çalışma boyunca iş önlüğü, koruyucu mekanik eldiven, FFP2 toz maskesi, alevle çalışırken Didymium/UV koruyucu gözlük ve kapalı iş ayakkabısı kullanımı zorunludur. Cam füzyon uygulamalarında farklı firmaların veya farklı genleşme katsayısına (COE) sahip camlarının (örneğin COE 90 ile COE 96) bir arada eritilmesi çatlama ve gerilime yol açacağından, malzeme COE uyumuna titizlikle dikkat edilmelidir. Cam kesim artıklarının ve rodaj atıklarının doğrudan atölye zeminine ya da standart lavabolara karışmaması; özel cam atık kutularında ve çökeltme haznelerinde toplanması zorunludur.
Dersin İçeriği
Camın tanımı, tarihçesi ve malzeme özellikleri (viskozite, genleşme katsayısı - COE uyumu, tavlama eğrisi); cam kesim aletleri (elmas, rodaj makinesi, kırma penseleri) ve emniyetli kesim teknikleri; vitray teknikleri: şablon çıkarma, cam kesimi, bakır folyo sarımı ve havya/lehim birleştirme pratikleri; sıcak/ılık cam teknikleri: cam füzyon (fusing), kabartma (relief fusing), tıkama ve çöktürme (slumping) için refrakter kalıp hazırlığı; alevle çalışma (şalüma / torch-working) temelleri, borosilikat/soda-kireç cam çubuklar ile boncuk ve figür yapımı; soğuk cam işleme yöntemleri (rodaj, kumlama, parlatma); cam fırın rejimi (yükselme, füzyon, şoklama, tavlama, soğuma) ve atölye güvenliği.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Konular (Teorik) | Uygulama | Öğretim Yöntem ve Teknikleri | Ön Hazırlık |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Cam sanatına giriş; camın tanımı, tarihi, kimyasal ve fiziksel yapısı; sıcak, ılık ve soğuk cam işleme yöntemlerinin genel ilkeleri. | Cam atölyesi tanıtımı, iş sağlığı ve güvenliği kuralları, koruyucu donanım (gözlük, eldiven, maske) ve aletlerin incelenmesi. | Anlatım, Demonstrasyon. | Cam atölyesi güvenlik kurallarının ve alet listesinin incelenmesi. |
| 2 | Soğuk cam işleme temelleri: Cam kesim elması mekaniği, basınç kontrolü, kesim çizgisi (çizme) ve kırma prensipleri; cam türleri. | Düz hatlı cam kesimi, cam gönyesi kullanımı, kırma penseleri ile hatasız cam koparma pratikleri. | Gösterip Yaptırma, Atölye Uygulaması. | Cam kesim teknikleri üzerine demonstrasyon videolarının izlenmesi. |
| 3 | Kavisli ve serbest formlu cam kesimi: İçbükey ve dışbükey hatlarda teğet kesimler, rodajlama (taşlama) ve yüzey çapak alma mantığı. | Kavisli hatlarda cam kesim alıştırmaları ve sulu elmas rodaj makinesinde kenar tesviyesi. | Gösterip Yaptırma, Bireysel Çalışma. | Kavisli organik ve geometrik hatlardan oluşan kesim eskizleri hazırlama. |
| 4 | Vitray sanatının tarihçesi ve teknikleri; Tiffany (bakır folyo) yöntemi ile klasik kurşunlu vitrayın karşılaştırılması; şablon (karton şablon) çıkarma kuralları. | 2B vitray deseni tasarımı, çift bıçaklı vitray makası mantığı ile şablonların kesilmesi ve cam seçimi. | Anlatım, Uygulama, Bireysel Kritik. | Özgün bir vitray pano için renkli eskiz tasarımı oluşturma |
| 5 | Bakır folyo bantların özellikleri (farklı kalınlık ve yapışkan türleri), folyo merkezleme ve kenar katlama ilkeleri; kimyasal akıtıcılar (flux/lehim pastası). | ablonuna göre kesilmiş ve rodajlanmış cam parçalarının bakır folyo ile sarılması, kemik/plastik ıstaka ile ezilerek yapıştırılması. | Gösterip Yaptırma, Uygulama. | Cam parçalarının rodaj artıklarından arındırılıp kurutulması. |
| 6 | Lehimleme teknolojisi: Elektrikli havyalar, 60/40 kalay-kurşun alaşımı, lehim dikişi profili (balıksırtı formu) ve havalandırma güvenliği. | Parçaların ahşap tablaya sabitlenmesi (çivileme), flux sürme, punta atma ve yüzey lehim dikişlerinin çekilmesi. | Gösterip Yaptırma, Uygulama. | Havya uçlarının temizlenmesi ve lehim emniyet ekipmanlarının hazırlanması. |
| 7 | Vitray panolarda kenar bitişleri, taşıyıcı tel/çerçeve ekleme, patine kimyası (siyah/bakır patine) ve temizlik/cilalama adımları. | Panonun arka yüzeyinin lehimlenmesi, dış çerçeve teli kaynatılması, patine uygulanması ve cila ile parlatılması. | Demonstrasyon, Bireysel Çalışma. | Panonun kimyasal kalıntılardan arındırılması için yıkama hazırlığı |
| 8 | İlk 7 haftalık cam kimyası, kesim teknikleri ve vitray disiplini teorik sınavı. | Tamamlanan Tiffany vitray panolarının kesim uyumu, lehim homojenliği ve işçilik açısından jüri önünde değerlendirilmesi. | Sınav ve Jüri İncelemesi. | Vitray panolarının temizlenmiş ve sergiye hazır halde jüri alanına getirilmesi. |
| 9 | Ilık cam tekniklerine giriş: Cam füzyon (fusing) kavramı; termal genleşme katsayısı (COE: 90, 96, float) ve camların ısıl uyumluluk testleri. | Uyumlu COE cam plakalarından renkli füzyon kompozisyonu için cam kesimi ve parça düzenleme. | Anlatım, Demonstrasyon. | Füzyon pano veya tabak tabanı için renkli kompozisyon çizimi. |
| 10 | Füzyon fırın rejimi: Isıtma rampası, kabarma/hava sıkışmasını önleme, tam füzyon (full fuse: 800-820°C) ve rölyef füzyon (tack fuse: 730-760°C) farkları; fırın rafları ve seramik fiber kağıtlar. | Cam parçalarının fırın rafı üzerine fiber kağıt yardımıyla dizilmesi, cam yapıştırıcısı ile sabitlenmesi ve fırının programlanması. | Gösterip Yaptırma, Laboratuvar Uygulaması. | Fırın raflarının kalıp ayırıcı (shelf primer) ile kontrolü. |
| 11 | Cam çökertme (slumping) tekniği: Yerçekimi ile form alma; seramik, metal ve alçı/refrakter slumping kalıplarının yapısı ve kalıp ayırıcı boyalar (boron nitrür). | Füzyonu tamamlanan düz cam plakasının seçilen çökertme kalıbına yerleştirilmesi ve düşük sıcaklık slumping fırın rejiminin ayarlanması. | Anlatım, Gösterip Yaptırma | Fırından çıkan füzyon camların yüzey ve kenar kontrolünün yapılması. |
| 12 | Cam tavlama (annealing) dinamiği: Gerilim noktası, tavlama noktası, cam kalınlığına göre tavlama süresi hesaplamaları ve polariskop ile gerilim kontrolü. | Çökertme fırınından çıkan formların polariskop ile incelenmesi, kenar rodajı ve polisaj keçesi ile parlatma denemeleri. | Anlatım, Laboratuvar Uygulaması. | Soğuk cam aşındırma zımparaları ve parlatma pastalarının temini. |
| 13 | İki boyutlu vitraydan üç boyutlu strüktürlere geçiş: Üç boyutlu geometrik vitray (teraryum / cam kutu / küp) tasarım ilkeleri, 90 derecelik dik köşe birleşimleri, cam kalınlık payı ve hassas şablon çıkarma kuralları. | Küp gövdesi için 6 adet (veya üstü açık küp için 5 adet) eş ölçülü kare cam parçasının gönye ile çizilmesi, kesilmesi ve rodaj makinesinde birbirine sıfır oturacak şekilde kenar tesviyesi yapılması. | Anlatım, Demonstrasyon, Atölye Uygulaması. | Vitray cam küp projesi için milimetrik kağıt üzerinde ölçülü açınım ve kesim şablonlarının hazırlanması. |
| 14 | Üç boyutlu vitrayda bakır folyo sarım dinamikleri: Köşe katlama payları, kenarları eşit payla merkezleme, yapışma mukavemeti ve 3B montaj kalıbı/jig kullanımı. | Kesilen tüm kare cam plakaların bakır folyo ile kenar boşluğu kalmayacak şekilde sarılması, kemik ıstaka ile ezilerek yapıştırılması ve montaj şemasının hazırlanması. | Gösterip Yaptırma, Bireysel Çalışma. | Cam parçalarının rodaj artıklarından ve yağdan tamamen arındırılması için yıkanıp kurulanması. |
| 15 | Üç boyutlu lehimleme ve konstrüksiyon tekniği: Düşey yüzeylerin montajı, maskeleme bandı ile geçici sabitleme, iç ve dış köşe dikişleri, eriyen lehimin akmasını önleme ve kilit punta atma mantığı. | Kare cam parçalarının 90 derecelik açılarla bantlanarak küp formunun çatılması, köşe noktalarına punta lehim atılması, iç köşe dikişlerinin ve ardından dış köşe dolgularının (balıksırtı profil) çekilerek rijit bir cam küp elde edilmesi. | Demonstrasyon, Birebir Uygulama, Masa Başı Kritik. | Lehim havyalarının, lehim tellerinin, sıvı/jel lehim pastasının (flux) ve 90 derecelik köşe gönyelerinin hazır edilmesi. |
| 16 | Üretilen vitray cam küpün geometrik dikliği (gönye uyumu), lehim dikiş kalitesi, kimyasal temizliği (flux kalıntılarının giderilmesi), patine (siyah/bakır) uygulaması ve genel vitray işçiliği açısından jüri önünde değerlendirilmesi. | Vitray küpün yıkanması, patine uygulanması, cilalanması, dönem çalışmalarının sergi düzeninde sunulması ve atölye genel temizliği. | Final Sınavı / Jüri Değerlendirmesi. | Tamamlanan cam küpün ve dönem çalışmalarının temizlenip parlatılarak sergi masasında jüriye hazır hale getirilmesi. |
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
Cummings, K. (2002). A History of Glassforming. A&C Black. Walker, B. (2010). Contemporary Warm Glass: A Guide to Fusing, Slumping & Kiln-Forming Techniques. Firewear Press. Bray, C. (2001). Dictionary of Glass: Materials and Techniques. University of Pennsylvania Press. Lundstrom, B. (2007). Kiln Firing Glass: Glass Fusing Book One. Vitreous Group. Beveridge, P., Domenech, I., & Pascual, E. (2005). Warm Glass: A Complete Guide to Kilnforming Techniques. Lark Books. Şeffaf ve opak plaka camlar (uyumlu COE değerinde), renkli cam çubuklar ve cam fritleri. Yağlı cam kesim elması, cam kırma pensesi, mozaik pensesi (zag-zag), cam gönyesi. Sulu cam rodaj (taşlama) makinesi ve koruyucu siperlikleri. Bakır folyo bantlar (farklı genişliklerde), parlatıcı ragle/kemik ıstaka. 80-100W elektrikli lehim havyaları, 60/40 kurşun-kalay lehim telleri, sıvı/jel lehim pastası (flux). Şalüma (oksijen-LPG/propan pürmüzü), mandreller, boncuk ayırıcı macun, grafit şekillendiriciler. Dijital kontrollü cam füzyon/çökertme fırını, fırın rafı, seramik elyaf kağıt (fiber paper) ve kalıp ayırıcı boyalar
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Anlatım (Kuramsal Sunum) / Lecture: Camın kimyasal bileşimi, optik özellikleri, tavlama dinamikleri, fırınlama eğrileri ve atölye güvenlik kurallarının slayt ve video destekli anlatımı. Gösterip Yaptırma (Demonstrasyon) / Demonstration: Doğru elmas tutuşuyla düz/kavisli cam kesimi, bakır folyo sarma, havya ile lehim çekme, alevde cam eritme ve fırın programlama işlemlerinin canlı olarak gösterilmesi. Uygulama / Stüdyo Pratiği / Studio Practice: Öğrencilerin kendi tasarımlarına ait şablonları kesmesi, vitray panolarını lehimlemesi, füzyon kompozisyonlarını dizmesi ve alevde cam boncuklarını bireysel olarak üretmesi. Bireysel Kritik ve Masa Başı İnceleme / Desk Critique: Kesim hassasiyeti, rodaj kalitesi, lehim dikişinin düzgünlüğü ve fırın öncesi COE uyumunun masa başında birebir değerlendirilmesi.
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 40 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 60 | |
Staj Durumu
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 2 | 2 |
| Final Sınavı | 1 | 2 | 2 |
| Derse Katılım | 14 | 1 | 14 |
| Uygulama/Pratik | 14 | 1 | 14 |
| Bireysel Çalışma | 14 | 2 | 28 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 1 | 18 | 18 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 1 | 18 | 18 |
| Ev Ödevi | 8 | 3 | 24 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 120 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | |
| ÖÇ 1 | 4 | 3 | 5 | 5 | 4 | 3 | 2 | 2 | 3 | 3 |
| ÖÇ 2 | 2 | 4 | 5 | 4 | 5 | 4 | 2 | 3 | 3 | 4 |
| ÖÇ 3 | 3 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 2 | 3 | 3 | 4 |
| ÖÇ 4 | 3 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 2 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 5 | 3 | 3 | 5 | 5 | 4 | 4 | 2 | 2 | 3 | 4 |
| ÖÇ 6 | 3 | 3 | 4 | 4 | 3 | 3 | 2 | 2 | 3 | 3 |
| ÖÇ 7 | 2 | 2 | 4 | 4 | 4 | 4 | 2 | 3 | 5 | 5 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek