GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| 1995001242023 | ŞEKİLLENDİRME 2 | Ders | 1 | 2 | 4,00 |
Dersin Seviyesi
Önlisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Temel seramik şekillendirme yöntemlerini ileri seviyeye taşımak; serbest el teknikleri (çimdik, fitil, plaka) ile çömlekçi tornası dinamiklerini karma/hibrit yöntemlerle bir arada kullanarak kompleks üç boyutlu seramik formlar ve heykelsi yapılar tasarlama yetkinliği kazandırmak; form-işlev ilişkisi, büyük ölçekli gövde inşasında strüktürel stabilite, et kalınlığı homojenliği, kuruma gerilimleri ve çatlak risklerinin kuramsal yönetimini öğretmek; astar (angob) dekor teknikleri, sgraffito, ajur, doku/rölyef zenginleştirmeleri ve bisküvi fırınlama rejimlerinin ileri parametrelerini kavratmaktır.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
| 1 | Seramik çamurunun ileri şekillendirme dinamiklerini, şamot katkısının mekanik dayanımını ve büyük ölçekli formlarda strüktürel taşıyıcılık ilkelerini kuramsal olarak açıklar. |
| 2 | El ile şekillendirme tekniklerini (fitil, plaka, çimdik) karma (hibrit) biçimde kullanarak asimetrik ve heykelsi üç boyutlu seramik formlar inşa eder. |
| 3 | Çömlekçi tornasında dar boyunlu formlar, şişe, sürahi gövdeleri ve çok parçalı birleşim gerektiren modüler kaplar çeker. |
| 4 | Deri sertliğindeki formlara toleransı hesaplanmış kapak yuvaları, geçme kapaklar, ergonomik kulplar ve ayaklar monte eder. |
| 5 | Renkli astar (angob) tekniklerini, sgraffito kazımalarını, ajur (delikli kesim) ve mermerleme (nerikomi) yöntemlerini form yüzeyine uygular. |
| 6 | Büyük boyutlu ve karma teknikli işlerin çatlamadan kuruması için nem kontrollü kurutma protokollerini ve ileri bisküvi fırınlama rejimlerini yönetir |
| 7 | Seramik atölyesinde ileri seviye makine, torna ve fırınları kullanırken toz kontrolü, ergonomi ve iş sağlığı ve güvenliği kurallarına eksiksiz uyar. |
Öğretim Sistemi
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
yok
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
Büyük boyutlu ve karma teknikli formların üretiminde çatlama, çökme ve patlama risklerini en aza indirmek için kil gövdesinin homojen yoğrulması, hava boşluklarının titizlikle giderilmesi ve kuruma sürecinin nem kontrollü ambalajlama ile yavaşlatılması zorunludur. Atölye ortamında serbest silika tozu solunum riskine karşı FFP2/FFP3 toz maskesi ve koruyucu iş önlüğü giyilmesi; astar hazırlığı ve kuru form zımparalama işlemlerinin mutlaka havalandırmalı/toz emişli alanlarda yapılması gerekmektedir. Tornada çekilen veya elde inşa edilen çok parçalı işlerin birleşim noktalarında çamur nem dengesinin eşit olmasına ve derin çentme/yoğun balçık kullanımına dikkat edilmelidir.
Dersin İçeriği
İleri seramik şekillendirmede tasarım ve strüktür ilişkisi; büyük ölçekli ve asimetrik formların inşasında taşıyıcı iç/dış iskele mantığı ve şamotlu çamur davranışları; plaka ve fitil tekniklerinin hibrit kullanımı; çömlekçi tornasında kapalı formlar, şişe, sürahi ve dar boyunlu gövdelerin çekilmesi; tornada çekilen parçaların deri sertliğinde birleştirilmesi (çok parçalı gövde inşası); kapak yuvaları, geçme kapaklar ve ergonomik tutamak/kulp detayları; deri sertliği evresinde ileri yüzey müdahaleleri: renkli astar (angob) formülasyonu ve uygulaması, sgraffito, mermerleme (marbling/nerikomi), doku ve delikli (ajur) kesimler; büyük boyutlu işlerde yavaş ve homojen kurutma protokolleri; fırın yerleşimi, refrakter malzeme kullanımı ve bisküvi pişirim rejiminin ileri kontrolleri.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Konular (Teorik) | Öğretim Yöntem ve Teknikleri | Ön Hazırlık |
|---|---|---|---|
| 1 | İleri seramik şekillendirmeye giriş; çamur türleri, şamotlu ve lifli çamurların strüktürel özellikleri; büyük ölçekli ve heykelsi seramik formlarda taşıyıcılık, ağırlık merkezi ve kuruma gerilimleri. | Atölye iş güvenliği kuralları, çamur hazırlama, hava kabarcıklarını gidermek için koçbaşı yoğurma (wedging) pratikleri. | Anlatım, Demonstrasyon. |
| 2 | Karma (hibrit) el şekillendirme yöntemleri: Plaka ve fitil tekniklerinin büyük boyutlu asimetrik gövdelerde birlikte kullanımı; iç destek iskeleleri ve geçici refrakter taşıyıcılar. | Kılavuz çıtalarla homojen kalınlıkta şamotlu plakaların açılması, fitil katmanları ile birleştirilerek heykelsi vazo gövdesinin inşasına başlanması. | Gösterip Yaptırma, Atölye Uygulaması. |
| 3 | Büyük formlarda et kalınlığı yönetimi: Çökme, deformasyon ve yırtılmaları önleme dinamikleri; lokal nem kontrolü ve kuruma aşamalarını eşitleme. | Başlanan heykelsi gövdenin yükseltilmesi, iç ve dış yüzey birleşim hatlarının ebeşuarlarla dövülerek sıkıştırılması ve formun dengelenmesi. | Yükseltme aşamasında kullanılacak şamotlu fitil ve plaka parçalarının hazırlanması. |
| 4 | Çömlekçi tornasında ileri formlar I: Kütle merkezleme (konikleme), silindirik gövdeden küresel ve dar boyunlu şişe/vazo formuna geçiş kinematiği. | Tornada 1.5–2 kg çamur ile yüksek gövde çekimi, boğma (collaring) tekniği ile dar boyunlu vazo/şişe formlarının üretilmesi. | Dar boyunlu şişe ve amfora formlarının profil kesitlerinin incelenmesi. |
| 5 | Çömlekçi tornasında ileri formlar II: Çok parçalı modüler form üretimi; alt ve üst gövdelerin ayrı çekilmesi, ölçü toleransları (kumpas kullanımı). | Kumpas ile ağız ve taban ölçüleri eşitlenmiş iki parçalı kapaklı sürahi/vazo gövdelerinin tornada bağımsız olarak çekilmesi. | Gösterip Yaptırma, Bireysel ÇalışmaModüler formların birleşim açılarının ve ölçülerinin şematik olarak çizilmesi. |
| 6 | Tornada çekilen parçaların deri sertliğinde birleştirilmesi: Çentme (scoring), balçık (slip) bağlama mukavemeti ve birleşim hattının torna üzerinde traşlanması (trimming). | Ayrı çekilen gövde parçalarının deri sertliğinde birbirine kaynaklanması, tornaya bağlanarak dikiş yerlerinin traşlanması ve tek parça bir forma dönüştürülmesi. | Demonstrasyon, Atölye Uygulaması.Birleştirilecek torna parçalarının eşit deri sertliğinde kurumasının sağlanması. |
| 7 | Kapak mekanizmaları ve tutamak/kulp anatomisi: İç ve dış kapak yuvaları (gallery), çekme kulp vs. plaka kulp dinamikleri, form-işlev ergonomisi. | Gövdeye oturan kilitli kapakların tornada ve elde şekillendirilmesi, çamur çekerek gövdeyle bütünleşen kulp ve tutamakların monte edilmesi.Gösterip Yaptırma, Masa Başı Kritik. | Kapaklı saklama kapları ve çaydanlık/sürahi kulp anatomisi eskizleri. |
| 8 | İleri seramik şekillendirme, çamur mekaniği, torna kinematiği ve strüktür kuramları sınavı. | İlk 7 haftada üretilen büyük ölçekli karma form ve kapaklı çok parçalı kapların jüri önünde değerlendirilmesi.Sınav ve Jüri İncelemesi. | Değerlendirilecek formların deri sertliği dengesinin korunarak sunuma hazırlanması. |
| 9 | Deri sertliğinde ileri yüzey müdahaleleri I: Renkli astar (angob) hazırlığı, astar-çamur çekme katsayısı uyumu, fırça, daldırma ve püskürtme ile astar kaplama. | Beyaz ve renkli astarların hazırlanması, deri sertliğindeki form yüzeylerine homojen kalınlıkta astar tatbik edilmesi. | Anlatım, Demonstrasyon. |
| 10 | Deri sertliğinde ileri yüzey müdahaleleri II: Sgraffito (kazıma) ve mermerleme (nerikomi/agateware) teknikleri, derinlik ve kontrast kurgusu. | Astarlanan gövdeler üzerine ince uçlu kazıma kalemleri ile sgraffito desenlerinin işlenmesi, renkli çamur katmanlarıyla mermerleme etütleri.Gösterip Yaptırma, Bireysel Uygulama. | Sgraffito uçlarının ve kazıma aparatlarının bilenerek hazır edilmesi. |
| 11 | Deri sertliğinde ileri yüzey müdahaleleri III: Ajur (delikli kesim) tekniği, taşıyıcı iskeleti zayıflatmadan boşluk açma ilkeleri ve doku/rölyef zenginleştirmeleri. | Seçilen seramik formlar üzerine ajur bıçakları ve delgilerle delikli süslemelerin yapılması, kenar pahlarının süngerle temizlenmesi. | Demonstrasyon, Atölye Uygulaması.Ajur kesim yapılacak gövdenin ideal deri sertliği kıvamında tutulması. |
| 12 | Büyük ölçekli ve ajurlu formlarda yavaş ve homojen kurutma protokolleri; ters kurutma, nem çadırları ve kuruma çatlaklarını onarma (kağıt çamuru ve sirke kullanımı). | Şekillendirmesi ve bezemesi tamamlanan formların kurutma raflarına alınması, plastik örtülerle nem odası oluşturulması ve kademeli hava verilmesi. | Anlatım, Atölye Pratiği, Masa Başı Kontrol. |
| 13 | Bisküvi pişirimi ileri teknolojisi: 0–600°C aralığında kimyasal bağlı suyun tahliyesi (dehidroksilasyon), kuvars dönüşümü ($573^\circ\text{C}$ alfa-beta fazı) ve organik maddelerin yanması. | Fırın raflarının hazırlanması (zımparalama ve alumina fırın boyası tatbiki), refrakter kolonların yerleştirilmesi ve raf yüksekliklerinin ayarlanması.Anlatım, Demonstrasyon. | Kuruyan formların kuru sertlik (bone-dry) nem kontrollerinin yapılması. |
| 14 | Fırın istifleme optimizasyonu: Bisküvi fırınında parçaların iç içe ve üst üste yerleşimi, kapaklı formların birlikte pişirilmesi ve ağırlık dağılımı. | Tamamen kuruyan büyük formların, kapaklı işlerin ve ajurlu parçaların fırına istiflenmesi, termokupl aralıklarının ayarlanması.Gösterip Yaptırma, Atölye Uygulaması. | Kırılgan kuru formların fırın odasına taşınması için taşıma aparatlarının hazırlanması. |
| 15 | İleri fırınlama eğrileri: Yavaş artış rampaları, son bekleme (soaking) parametreleri, fırın soğuma eğrisi ve termal şoktan kaçınma yolları. | Dijital fırın kontrol panelinde 16-18 saatlik bisküvi programının girilmesi, pişirimin başlatılması ve kritik sıcaklık aralıklarının kayıt defterine işlenmesi.Demonstrasyon, Uygulama | Dijital fırın kontrol ünitelerinin ve güvenlik kilitlerinin denetlenmesi. |
| 16 | . Fırından çıkan bisküvi formların; strüktürel bütünlük, et kalınlığı dengesi, birleşim hatlarının sağlamlığı, sgraffito/ajur bezeme netliği ve form-işlev uyumu açısından jüri önünde değerlendirilmesi. | Fırının boşaltılması, bisküvi formların incelenmesi, sergi düzeninde sergilenmesi, sözlü jüri sunumu ve atölye genel kapanış temizliği.Final Sınavı / Jüri Değerlendirmesi. | Fırından çıkan bisküvi işlerin tozdan arındırılarak etiketli sergi masalarına dizilmesi. |
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
Peterson, S., & Peterson, J. (2012). The Craft and Art of Clay: A Complete Potter's Handbook. Laurence King Publishing. Hopper, R. (2000). The Ceramic Spectrum: A Simplified Approach to Glaze & Color Development. Krause Publications. Leach, B. (2012). A Potter's Book. Faber & Faber. Mattison, S. (2003). The Ceramic Surface: A Guide to Decorating Techniques. Firefly Books. Cosentino, P. (2006). The Encyclopedia of Sculptural Ceramic Techniques. Running Press. Şamotlu heykel çamuru, vakumlu kırmızı/beyaz şekillendirme çamurları, kaolin bazlı döküm/astar killeri. Çömlekçi tornası, torna turları ve ahşap/metal çekme bıçakları. Geniş ahşap merdaneler, kılavuz plaka çıtaları, alçı kurutma plakaları. Ebeşuar takımları, modelaj kalemleri, tel kesiciler, ajur delgileri, sistireler. Astar (angob) toz boyaları, metal oksitler (kobalt, demir, bakır), astar fırçaları ve puar/puar uçları. Bisküvi pişirimine uygun programlanabilir elektrikli seramik fırınları ve refrakter fırın rafları/üçayakları.
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Anlatım (Kuramsal Sunum) / Lecture: İleri form kurgusu, büyük ölçekli heykelsi seramik strüktürler, astar teknolojisi, termal rejimler ve çatlama dinamiklerinin görsel sunumlarla aktarılması. Gösterip Yaptırma (Demonstrasyon) / Demonstration: İleri tornada dar boyun çekme, çok parçalı gövdeleri birleştirme, kapak yuvası açma, astar ile sgraffito ve ajur delik kesim tekniklerinin atölyede canlı olarak gösterilmesi. Bireysel Çalışma ve Stüdyo Pratiği / Studio Practice: Öğrencilerin dönem projeleri kapsamında karma teknikli büyük formları, kapaklı kapları ve yüzey dekor uygulamalarını bireysel olarak inşa etmesi. Bireysel Kritik ve Masa Başı Değerlendirme / Desk Critique: Üretilen formların strüktürel dengesi, birleşim hatlarının sağlamlığı, et kalınlığı tutarlılığı ve kuruma aşamalarının masa başında birebir incelenmesi.
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 40 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 60 | |
Staj Durumu
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 2 | 2 |
| Final Sınavı | 1 | 2 | 2 |
| Derse Katılım | 14 | 2 | 28 |
| Bireysel Çalışma | 14 | 2 | 28 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 1 | 15 | 15 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 1 | 15 | 15 |
| Ev Ödevi | 6 | 5 | 30 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 120 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | |
| ÖÇ 1 | 4 | 4 | 5 | 5 | 4 | 3 | 2 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 2 | 3 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 2 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 3 | 3 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 2 | 3 | 3 | 4 |
| ÖÇ 4 | 3 | 4 | 5 | 5 | 5 | 4 | 2 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 5 | 3 | 5 | 5 | 4 | 5 | 3 | 2 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 6 | 3 | 3 | 5 | 5 | 4 | 4 | 2 | 2 | 4 | 4 |
| ÖÇ 7 | 2 | 2 | 4 | 4 | 4 | 4 | 2 | 3 | 5 | 5 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek