GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| 1995002382023 | KALIP 3 | Ders | 2 | 4 | 5,00 |
Dersin Seviyesi
Önlisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Seramik ve cam tasarımında çoğaltım ve biçimlendirme süreçlerinin temeli olan alçı modelaj ve kalıp alma tekniklerini kuramsal ve uygulamalı olarak öğretmek; teknik çizim ve model analizinden yola çıkarak model tornası, şablon çıkarma, tek parçalı ve çok parçalı alçı kalıp üretim aşamalarını kavratmak; alçı malzemesinin kimyasal-fiziksel özelliklerini, su/alçı oranını ve atölye güvenliği kurallarını öğreterek seramik döküm çamuru ve cam slumping/füzyon tekniklerine uygun kusursuz kalıplar üretme becerisi kazandırmaktır.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğrenme Çıktıları
| 1 | Kalıp alçısının fiziksel ve kimyasal özelliklerini, su/alçı karışım oranlarını ve priz evrelerini doğru teknik parametrelerle yönetir. |
| 2 | Seramik çamurunun ve camın üretim aşamalarındaki pişirim ve kuruma çekme paylarını (fire) hesaplayarak model ölçeklendirmesi yapar. |
| 3 | Teknik çizim kurallarına uygun biçimde model profili çıkarır ve sac şablon hazırlar. |
| 4 | Model tornasında şablon yardımıyla dairesel/rotasyonel simetrik alçı modeller üretir. |
| 5 | Tek parçalı açık kalıp ve çökmeli kalıp (slumping) sistemlerini tekniğine uygun olarak döker ve tesviye eder. |
| 6 | Ters açısı (negatif eğimi) bulunan formlar için model üzerinde ayırma hatlarını (parting lines) belirleyerek iki veya çok parçalı kilitli alçı kalıp üretir. |
| 7 | Alçı atölyesinde kullanılan el aletleri ve makineleri iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun biçimde güvenle kullanır ve kalıp bakımını yapar. |
Öğretim Sistemi
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
Bu ders alçı modelaj ve kalıp atölyesinde yürütüldüğünden, öğrencilerin atölye iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kurallarına eksiksiz uyması; çalışma esnasında atölye önlüğü, toz maskesi (FFP2/FFP3), koruyucu eldiven ve kaymaz iş ayakkabısı kullanması zorunludur. Alçı tozu ve kalıntıları gider tıkanmalarına yol açtığından, atölye lavaboları kesinlikle doğrudan yıkanmamalı; tüm alet ve kap temizlikleri özel alçı çökeltme havuzlarında/teknelerinde yapılmalı, atölye düzeni ve temizliği ders bitiminde her öğrenci tarafından sağlanmalıdır. Model tornası, raspa ve kesici aletlerin kullanımı yüksek el becerisi ve dikkat gerektirdiği için her aşama öğretim elemanının teknik denetiminde ve güvenlik protokollerine uygun olarak gerçekleştirilir. Alçı kalıpların deforme olmadan ve çatlamadan kurutulabilmesi için kurutma fırını sıcaklıklarının azami 45-50°C sınırını aşmaması gerektiği kuramsal ve pratik olarak titizlikle takip edilmelidir.
Dersin İçeriği
Kalıpçılığın tanımı, seramik ve cam üretimindeki yeri ve tarihsel gelişimi; kalıp alçısının fiziksel ve kimyasal özellikleri, priz süresi ve su/alçı oranı hesaplamaları; kalıp yapımında kullanılan el aletleri ve makineler (alçı tornası, raspa, şablon bıçakları, mikser vb.); model tasarımı, teknik çizim ve fire/küçülme payı hesapları; şablon hazırlama ve çember bağlama teknikleri; tek parçalı açık kalıplar (rölyef, tabak, açık kase kalıpları); döküm yatağı, kilit sistemi ve zıvana mantığı; iki ve çok parçalı gövde kalıpları (kulp, vazo, fincan kalıpları); ayırıcı maddeler (arap sabunu, kalıp yağı); kalıp kurutma, bakım ve atölye iş güvenliği.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Konular (Teorik) | Öğretim Yöntem ve Teknikleri | Ön Hazırlık |
|---|---|---|---|
| 1 | Kalıpçılığın tanımı, seramik ve cam üretim yöntemlerindeki işlevi; kalıp alçısının kimyası (kalsiyum sülfat hemihidrat) ve özellikleri. | Anlatım, Demonstrasyon. | Alçı atölyesi güvenlik kurallarının ve alet listesinin incelenmesi. |
| 2 | Su/Alçı oranları, karıştırma dinamikleri, priz süreci (ekzotermik reaksiyon), alçının genleşmesi ve yoğunluk kontrolü | Anlatım, Gösterip Yaptırma. | Su-alçı karıştırma tablolarının incelenmesi. |
| 3 | Model tasarımı temelleri; seramik çamurunun kuruma ve pişirim küçülme payı (fire oranı) hesaplamaları; döküm ağzı payı. | Anlatım, Bireysel Çalışma. | Geometrik prizma eskizlerinin hazırlanması. |
| 4 | Tek parçalı kalıplar ve rölyef mantığı; negatif ve pozitif form ilişkisi; ters açı (undercut) kavramı ve kalıptan çıkma açıları (draft angle). | Anlatım, Gösterip Yaptırma, Uygulama. | Rölyef desen tasarımlarının eskiz defterine çizilmesi. |
| 5 | Ayırıcı maddelerin (arap sabunu, kalıp yağı) işlevi, sabunlama kimyası ve yüzey izolasyonu. | Demonstrasyon, Bireysel Uygulama. | Arap sabunu hazırlama ve sünger malzemelerinin temini. |
| 6 | Dairesel/Rotasyonel formlar ve alçı model tornası mekaniği; şablon (çinko/sac) çıkarma ilkeleri. | Anlatım, Gösterip Yaptırma. | Dairesel kase/fincan teknik kesit çizimlerinin hazırlanması. |
| 7 | Tornada alçı çekme dinamikleri: Alçının kıvam evreleri (akışkan, krema, plastik/tereyağı ve sertleşme evresi). | Gösterip Yaptırma, Atölye Uygulaması. | Şablonun mil ve tabla eksenine uygunluğunun kontrolü. |
| 8 | İlk 7 haftalık alçı kimyası, fire oranları ve kalıp kurallarının teorik sınavı. | Sınav ve Bireysel Jüri Değerlendirmesi. | Sınav konularının tekrarı ve modelin zımparalanıp kurutulması. |
| 9 | Tek parçalı açık kase kalıbı kurgusu; kalıp et kalınlığı standartları, döküm tabanı ve dip pahları. | Demonstrasyon, Uygulama. | Kalıp çevreleme bentleri ve bağlama kayışlarının hazırlanması. |
| 10 | Çok parçalı kalıplara giriş: İki parçalı kalıp gerektiren formlar; ayırma çizgisi (parting line) tayini; kilit/zıvana (notches/keys) mantığı. | Anlatım, Demonstrasyon, Uygulama. | İki parçalı kalıp için seçilen modelin yüzey temizliğinin yapılması. |
| 11 | Kilit ve zıvana türleri; alçının alçıya yapışmasını önleme yöntemleri; döküm yolluğu ve hava tahliye kanalları. | Gösterip Yaptırma, Uygulama. | Alçı mikseri ve döküm ekipmanlarının hazır edilmesi. |
| 12 | Alçı kalıbın ters çevrilmesi, kil yatağın sökümü; alçı yüzeyinin kristalizasyonu ve arap sabunu ile tecrit edilmesi. | Demonstrasyon, Uygulama. | Sabun köpürtme süngerleri ve izolasyon kontrolü. |
| 13 | Üç parçalı (tabanlı) kalıp sistemleri: Neden taban parçası gerekir? Dikey kalıptan çıkarma mekaniği ve taban kilitleri. | Anlatım, Gösterip Yaptırma, Uygulama. | Taban parçası için alçı döküm hacmi hesabı yapılması. |
| 14 | Cam füzyon ve slumping (çökertme) için kalıp hazırlama kriterleri; refrakter alçı karışımları ve hava delikleri açma mantığı. | Anlatım, Uygulama, Bireysel Kritik. | Cam slumping form taslaklarının incelenmesi. |
| 15 | Kalıpların kurutulması: Kurutma fırını sıcaklık limitleri (maksimum 45-50°C), alçının yanması (mukavemet kaybı); kalıp bakımı ve saklama. | Gösterip Yaptırma, Grup Kritiği. | Kalıpların et kalınlığı ve kilit uyumunun son kontrolü. |
| 16 | Yarıyıl Sonu Final Sınavı / Kalıp Portfolyosu Değerlendirmesi. Dönem boyunca üretilen tek parçalı, tornada çekilmiş ve çok parçalı kalıpların teknik kalitesi, kilit hassasiyeti ve döküm uygunluğunun jüri önünde değerlendirilmesi. | Final Sınavı / Jüri Değerlendirmesi. | Tüm kalıp setlerinin (kurtarılmış modelleriyle birlikte) eksiksiz, temizlenmiş ve bağlanmış olarak jüri masasına teslimi. |
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
Martin, A. (2007). The Essential Guide to Mold Making & Slip Casting. Lark Books. Frith, M. (1998). Moldmaking for Ceramics. A&C Black. Karadağ, H. (2012). Seramik Kalıp Tasarımı ve Üretimi. Anadolu Üniversitesi Yayınları. Özgündoğdu, F. (2005). Seramikte Model ve Kalıp Hazırlama Teknikleri. Model alçısı (kalıpçı alçısı), su terazisi, alçı karıştırma kapları ve mekanik mikser. Şablon çıkarma sacı / çinko levha, kıl testere ve eğe seti. Alçı raspaları, sistireler, tel ve ahşap modelaj kalemleri, zıvana açıcı bıçaklar. Ayırıcı malzeme (saf arap sabunu veya profesyonel kalıp ayırıcı). Kalıp bağlama çemberleri, lastikleri, muşamba / linolyum çevreleme bentleri ve modelaj kili.
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Anlatım (Kuramsal Sunum) / Lecture: Alçı kimyası, fire hesapları, çekme payı formülleri ve kalıp açılma açılarının teknik şemalarla aktarılması. Gösterip Yaptırma (Demonstrasyon) / Demonstration: Su/alçı karışımı hazırlama, priz takibi, şablon kesimi, torna çekimi ve zıvana açma aşamalarının atölyede bizzat gösterilmesi. Uygulama / Stüdyo Pratiği / Studio Practice: Öğrencilerin kendi modellerini şekillendirmesi, çevre bentlerini kurması ve kalıplarını bireysel olarak dökmesi. Bireysel Kritik ve Masa Başı İnceleme / Desk Critique: Üretilen model ve kalıpların kilit oturumu, hava kabarcığı kontrolü ve yüzey temizliği açısından haftalık değerlendirilmesi.
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 40 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 60 | |
Staj Durumu
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 2 | 2 |
| Final Sınavı | 1 | 2 | 2 |
| Derse Katılım | 14 | 3 | 42 |
| Uygulama/Pratik | 14 | 1 | 14 |
| Bireysel Çalışma | 14 | 2 | 28 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 1 | 15 | 15 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 1 | 17 | 17 |
| Ev Ödevi | 10 | 3 | 30 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 150 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | |
| ÖÇ 1 | 4 | 3 | 5 | 5 | 4 | 4 | 2 | 2 | 3 | 4 |
| ÖÇ 2 | 3 | 3 | 4 | 5 | 5 | 4 | 2 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 3 | 3 | 4 | 4 | 4 | 5 | 4 | 3 | 3 | 3 | 3 |
| ÖÇ 4 | 2 | 4 | 5 | 4 | 5 | 5 | 2 | 2 | 3 | 4 |
| ÖÇ 5 | 3 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 2 | 2 | 3 | 4 |
| ÖÇ 6 | 3 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 3 | 3 | 4 | 4 |
| ÖÇ 7 | 2 | 2 | 4 | 4 | 4 | 4 | 2 | 3 | 5 | 5 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek