GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| SGM119 | OPERATING SYSTEMS AND SECURITY | Ders | 1 | 1 | 5,00 |
Dersin Seviyesi
Önlisans
Dersin Sunulduğu Dil
İngilizce
Dersin Amacı
İşletim Sistemleri bilgisayar donanımını kullanarak kullanıcılarına genişletilmiş sanal bir makine sunmaktadır. Diğer tüm yazılım sistemleri ve bileşenleri bu işletim sisteminin sağlamış olduğu servisleri kullanarak çalışmaktadır. Günümüzün pek çok siber saldırısı işletim sistemlerinin yanlış ve güvensiz yapılandırılmasından veya kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Bu genişletilmiş makinenin nasıl çalıştığının temel düzeyde anlaşılması ve ayrıcalıklı kullanıcı (superuser) seviyesinde kullanımının öğretilmesi kaliteli bir siber güvenlik eğitim programının olmazsa olmazlarındandır. Bu ders kapsamında açık kaynaklı bir Linux işletim sistemi sürümü üzerinden uygulamalı olarak hem işletim sistemi ile ilgili temel kavramlar öğretilecek hem de işletim sistemi güvenliği ile ilgili giriş seviyesindeki bilgiler öğrencilere aktarılacaktır.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğr. Gör. Onat Tanrıöver
Öğrenme Çıktıları
| 1 | İşletim sistemlerinin mimari yapısını, proses/iş parçacığı yönetimini, bellek hiyerarşisini ve CPU zamanlama algoritmalarının çalışma prensiplerini açıklayabilme. |
| 2 | Linux komut satırı arayüzünü (CLI) kullanarak dizin hiyerarşisini, aygıtları, depolama birimlerini ve disk bölüntüleme işlemlerini yönetebilme. |
| 3 | Linux önyükleme (boot) sürecini, kullanıcı uzayının başlatılmasını ve systemd servis/birim (unit) mekanizmalarını amaca uygun biçimde yapılandırabilme. |
| 4 | Çok kullanıcılı Linux sistemlerinde kullanıcı/grup hesaplarını, dosya erişim yetkilerini ve önyükleyici (GRUB) şifreleme/güvenlik kısıtlamalarını uygulayabilme. |
| 5 | Sistem izleme araçlarını kullanarak prosesleri, bellek ve disk kaynak kullanımını inceler; anormal sistem davranışlarını ve darboğazları tespit edebilme. |
| 6 | Rutin sistem yönetimi, dosya yönetimi ve denetim görevlerini otomatize etmek amacıyla temel kabuk (shell/Bash) betikleri geliştirebilme. |
| 7 | Temel ağ arayüzlerini yapılandırabilme; SSH ve Samba gibi uzak erişim ve dosya paylaşım servislerini güvenli parametrelerle devreye alabilme. |
| 8 | İşletim sistemlerindeki yanlış yapılandırmaları, yetki aşımı risklerini ve zararlı yazılım tehditlerini (ör. önyükleme sektörü virüsleri) değerlendirerek temel sıkılaştırma (hardening) tedbirlerini belirleyebilme. |
Öğretim Sistemi
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
Yok
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
Yok
Dersin İçeriği
İşletim sistemlerine giriş, İşletim sistemi türleri, Bilgisayar organizasyonuna giriş, Prosesler ve iş parçacıkları, Proseslerin zamanlanması, Bellek yönetimi, Linux'a giriş, Linux komutları ve dizin yapısı, Depolama ve dosya sistemleri, Linux'ta aygıtlar, Linux'ta disk yönetimi, Önyükleme süreci, Kullanıcı uzayının başlatılması, Sistem konfigürasyonu, Kullanıcı erişimi, Prosesler ve kaynak kullanımının takibi, Ağ konfigürasyonu, Ağ uygulamaları ve servisleri, Kabuk programlamaya giriş, Ağda dosya aktarımı ve dosya paylaşımı, İşletim sistemlerinin güvenliği
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Konular (Teorik) | Uygulama | Öğretim Yöntem ve Teknikleri | Ön Hazırlık |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ders işleme şekli ile ilgili bilgilendirme, İşletim sistemlerine giriş, işletim sistemi türleri | Haftanın konusu hakkında sınıf çalışması yapılması | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Tanenbaum, Bos (2015) Böl. 1, s. 1-38 |
| 2 | Bilgisayar organizasyonuna giriş | Haftanın konusu hakkında sınıf çalışması yapılması | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Stallings (2010) Böl. 1 s. 26-33 | Stallings (2010) Böl. 3 s. 83-127 |
| 3 | Prosesler ve iş parçacıkları | Haftanın konusu hakkında sınıf çalışması yapılması | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Silberschatz, Galvin, Gagne (2019) Böl. 3 s. 111-129 | Silberschatz, Galvin, Gagne (2019) Böl. 4 s. 167-174 |
| 4 | Proseslerin zamanlanması, Bellek yönetimi | Haftanın konusu hakkında sınıf çalışması yapılması | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Silberschatz, Galvin, Gagne (2019) Böl. 5 s. 211-246 | Silberschatz, Galvin, Gagne (2019) Böl. 9-10 s. 379-482 |
| 5 | Linux’a giriş, Linux komutları ve dizin yapısı | Linux shell komutlarıyla ilgili lab çözülmesi | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama, Quiz | Ward (2021) Böl. 1-2 s. 1-46 |
| 6 | Depolama ve dosya sistemleri, Linux’ta aygıtlar | Linux'ta aygıt yönetimiyle ilgili lab çözülmesi | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Ward (2021) Böl. 3 s. 47-67 | Tanenbaum, Bos (2015) Böl. 4 s. 263-320 |
| 7 | Linux’ta disk yönetimi, Önyükleme (Boot) süreci | Disk yönetimiyle ilgili lab çözülmesi, GRUB menüsü için şifre tanımlama uygulamasının yapılması | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Ward (2021) Böl. 4-5 s. 69-135 |
| 8 | Arasınav | Arasınav | İlk 7 haftanın konuları | |
| 9 | Starting the user space | Systemd konfigürasyonu ve çalışması hakkında lab çözülmesi | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Ward (2021) Böl. 6 s. 137-165 |
| 10 | Sistem konfigürasyonu, Kullanıcı erişimi | Linux'ta sistem konfigürasyonunun çeşitli özellikleri hakkında lab çözülmesi | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama, Quiz | Ward (2021) Böl. 7 s. 167-198 |
| 11 | Prosesler ve kaynak kullanımının takibi | Çeşitli araçlar kullanarak kaynak kullanımının takibiyle ilgili lab çözülmesi | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Ward (2021) Böl. 8 s. 199-222 |
| 12 | Ağ konfigürasyonu | Linux'ta ağ konfigürasyonuyla ilgili lab çözümü | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama, Quiz | Ward (2021) Böl. 9 s. 223-268 |
| 13 | Ağ uygulamaları ve servisleri, Kabuk programlamaya giriş | Secure Shell sunucusu kurma uygulaması, Basit kabuk scriptleri yazma uygulaması | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama, Quiz | Ward (2021) Böl. 10, 11 s. 269-313 |
| 14 | Ağda dosya aktarımı ve dosya paylaşımı | Samba sunucusu kurma uygulaması | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Ward (2021) Böl. 12 s. 315-334 |
| 15 | İşletim sistemlerinin güvenliği | Önyükleme sektörü virüsü uygulaması | Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama | Silberschatz, Galvin, Gagne (2019) Böl. 16 s. 669-715 |
| 16 | Final sınavı | Final sınavı | Bütün dönemin konuları |
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
Ward, B. (2021). How Linux works: What every superuser should know. no starch press. UNIX and Linux System Administration Handbook, 5th Ed. Evi Nemeth, Garth Snyder, Trent R. Hein, Ben Whaley, and Dan Mackin Pearson Education, 2018 Arpaci-Dusseau, R. H., & Arpaci-Dusseau, A. C. (2018). Operating systems: Three easy pieces. Arpaci-Dusseau Books, LLC. Operating System Concepts, A. Silberschatz, P. B. Galvin, G. Gagne, Global Edition, Wiley, 2019 Modern Operating Systems, Andrew S. Tanenbaum, Herbert Bos, Pearson, 2015. Computer Organization and Architecture, Willşiam Stallings, Eighth Edition, Pearson, 2010.
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Anlatım, Gösterme, Tartışma, Uygulama, Quiz
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 60 |
| Quiz | 4 | 40 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 40 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 60 | |
Staj Durumu
Yok
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 2 | 2 |
| Final Sınavı | 1 | 2 | 2 |
| Quiz | 4 | 1 | 4 |
| Derse Katılım | 14 | 3 | 42 |
| Uygulama/Pratik | 14 | 2 | 28 |
| Bireysel Çalışma | 14 | 3 | 49 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 1 | 12 | 12 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 1 | 15 | 15 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 154 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | PÇ 11 | PÇ 12 | PÇ 13 | PÇ 14 | PÇ 15 | |
| ÖÇ 1 | 2 | 2 | 5 | 3 | |||||||||||
| ÖÇ 2 | 4 | 3 | 4 | 2 | 3 | 3 | |||||||||
| ÖÇ 3 | 4 | 3 | 5 | 3 | 2 | 3 | |||||||||
| ÖÇ 4 | 2 | 3 | 5 | 5 | 2 | 2 | 2 | 3 | 2 | 3 | 2 | ||||
| ÖÇ 5 | 3 | 4 | 5 | 4 | 4 | 2 | 2 | 2 | 2 | 3 | 2 | ||||
| ÖÇ 6 | 3 | 2 | 3 | 2 | 2 | 2 | 3 | ||||||||
| ÖÇ 7 | 2 | 3 | 4 | 3 | 5 | 2 | 2 | 2 | 3 | 2 | |||||
| ÖÇ 8 | 5 | 5 | 3 | 5 | 4 | 2 | 2 | 4 | 2 | 3 | 2 | 3 | 2 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek