GERİ DÖN

Ders Öğretim Planı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS
SGM121 INTRODUCTION TO CYBER SECURITY Ders 1 1 2,00

Dersin Seviyesi

Önlisans

Dersin Sunulduğu Dil

İngilizce

Dersin Amacı

Bu dersin amacı, Siber Güvenlik Analistliği ve Operatörlüğü programına yeni başlayan öğrencilere siber güvenlik alanının temel kavram, ilke ve terminolojisini Türkçe ve İngilizce olarak kazandırmak; siber tehdit aktörlerini, motivasyonlarını ve yaygın saldırı yöntemlerini kavramsal düzeyde tanıtmak; bireysel ve kurumsal düzeyde temel savunma yaklaşımlarını açıklamak; siber güvenlik faaliyetlerinin etik ve hukuki sınırlarını (6698 sayılı KVKK, 5651 sayılı Kanun, bilişim suçları mevzuatı ve ISO/IEC 27001) tanıtmaktır. Ders ayrıca öğrencilerin alandaki güncel bilgi kaynaklarını, kariyer yollarını ve sertifikasyon olanaklarını tanıyarak yaşam boyu öğrenme ve güvenlik kültürü farkındalığı geliştirmelerini hedefler. Ders, programın ilerleyen yarıyıllarında yer alan uzmanlık derslerine ortak bir kavramsal zemin hazırlar.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Öğr. Gör. Yudum Özkan

Öğrenme Çıktıları

1 Siber güvenliğin temel hedeflerini (gizlilik, bütünlük, erişilebilirlik), varlık–zafiyet–tehdit–risk kavramlarını ve güvenlik tasarım ilkelerini Türkçe ve İngilizce terminolojiyle açıklayabilme.
2 Siber tehdit aktörlerini ve motivasyonlarını sınıflandırabilme; verilen bir senaryoda olası tehditleri ve saldırı yollarını tehdit modelleme yaklaşımlarıyla listeleyebilme.
3 Simetrik ve açık anahtarlı şifreleme, kriptografik özet fonksiyonu, dijital imza ve sertifika gibi kriptografik yapı taşlarının işleyişini ve her birinin hangi güvenlik hedefine hizmet ettiğini açıklayabilme.
4 Kimlik doğrulama, erişim kontrolü, işletim sistemi güvenliği, güvenlik duvarı, VPN ve kablosuz ağ güvenliği mekanizmalarının çalışma mantığını açıklayabilme ve bu mekanizmaları korudukları varlıklarla eşleştirebilme.
5 Kötü amaçlı yazılım türlerini, sosyal mühendislik ve web tabanlı saldırıları ile yazılım zafiyetlerinden kaynaklanan saldırıları ayırt edebilme ve bunlara karşı alınabilecek temel önlemleri belirtebilme.
6 Siber güvenlik faaliyetlerini mesleki etik ilkeleri ve ulusal/uluslararası hukuki çerçeve (6698 sayılı KVKK, 5651 sayılı Kanun, 5237 sayılı TCK, ISO/IEC 27001) açısından değerlendirebilme.
7 Alandaki güncel bilgi kaynaklarını (CVE kayıtları, USOM duyuruları, tehdit raporları) ve endüstriyel sertifikasyon programlarını kullanarak kendi mesleki gelişimine yönelik bir öğrenme planı oluşturabilme.
8 Belirli bir hedef kitleye yönelik bilgi güvenliği farkındalık materyali hazırlayabilme ve sunabilme.

Öğretim Sistemi

Birinci Öğretim

Dersin Ön Koşulu Olan Dersler

Yoktur

Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar

Yoktur

Dersin İçeriği

Siber güvenliğin temel hedefleri ve kavramları; güvenlik politikaları ve saldırı kavramı; risk, risk değerlendirmesi, saldırgan modellemesi ve tehdit modelleme (saldırı ağaçları, STRIDE); güvenlik tasarım ilkeleri; siber etik, mesleki sorumluluk ve hukuki çerçeve (KVKK, 5651 sayılı Kanun, TCK’da bilişim suçları, ISO/IEC 27001); kriptografik yapı taşları (simetrik ve açık anahtarlı şifreleme, özet fonksiyonları, dijital imza, mesaj kimlik doğrulama); kullanıcı kimlik doğrulaması (parolalar, biyometri, tek kullanımlık parolalar) ve kimlik doğrulama protokolleri; işletim sistemi güvenliği ve erişim kontrolü; yazılım güvenliği, istismarlar ve yetki yükseltme; kötü amaçlı yazılım ve sosyal mühendislik; açık anahtar sertifika yönetimi ve PKI; web ve tarayıcı güvenliği; güvenlik duvarları, tüneller ve kablosuz ağ güvenliği; izinsiz giriş tespiti ve ağ tabanlı saldırılar; güvenlik kültürü, olay bildirimi, kariyer yolları ve sertifikasyonlar.

Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği

Hafta Konular (Teorik) Öğretim Yöntem ve Teknikleri Ön Hazırlık
1 Dersin tanıtımı, kural ve gereklerinin paylaşılması. Bilgisayar güvenliğinin temel hedefleri: gizlilik, bütünlük, erişilebilirlik (GBE/CIA); kimlik doğrulama, yetkilendirme ve inkâr edilemezlik. Güvenlik politikaları ve saldırı kavramı. Alanın Türkçe–İngilizce terminolojisine giriş. Anlatım, Soru-Yanıt, Tartışma, Derse Katılım Ders izlencesi. van Oorschot (2021), Bölüm 1, §1.1–§1.2, s. 2–6
2 Risk, risk değerlendirmesi ve beklenen kaybın modellenmesi. Saldırgan (tehdit aktörü) modellemesi ve güvenlik analizi: siber suç örgütleri, hacktivistler, içeriden tehditler, devlet destekli aktörler (APT). Tehdit modelleme: diyagramlar, saldırı ağaçları, listeler ve STRIDE. Model–gerçeklik farkı. Anlatım, Örnek Vaka İncelemesi, Beyin Fırtınası, Tartışma van Oorschot (2021), Bölüm 1, §1.3–§1.6, s. 6–20
3 Siber güvenlik tasarım ilkeleri (en az ayrıcalık, derinlemesine savunma, güvenli varsayılan, görevler ayrılığı vb.) ve siber güvenliğin neden zor olduğu. Siber etik, mesleki sorumluluk ve hukuki çerçeve: 6698 sayılı KVKK, 5651 sayılı Kanun, 5237 sayılı TCK’da bilişim suçları, ISO/IEC 27001. (Quiz-1) Anlatım, Tartışma, Oyun tabanlı öğrenme, Quiz van Oorschot (2021), Bölüm 1, §1.7–§1.8, s. 20–27. 6698 sayılı KVKK md. 3, 4, 12; 5651 sayılı Kanun md. 1–5; 5237 sayılı TCK md. 243–246
4 Kriptografik yapı taşları I: şifreleme ve şifre çözmenin genel kavramları, simetrik anahtarlı şifreleme, açık anahtarlı (asimetrik) şifreleme. Anahtar kavramı ve gizlilik hedefiyle ilişkisi. (Ödev-) Anlatım, Gösterme, Soru-Yanıt, Ev Ödevi van Oorschot (2021), Bölüm 2, §2.1–§2.3, s. 30–39
5 Kriptografik yapı taşları II: açık anahtarla dijital imza ve doğrulama, kriptografik özet (hash) fonksiyonları, mesaj kimlik doğrulaması (veri kaynağı doğrulama, MAC). Bütünlük ve inkâr edilemezlik hedefleriyle ilişkisi. Anlatım, Gösterme, Problem Çözümü, Soru-Yanıt van Oorschot (2021), Bölüm 2, §2.4–§2.6, s. 39–47
6 Kullanıcı kimlik doğrulaması: parola ile kimlik doğrulama, parola tahmin stratejileri ve savunmalar, hesap kurtarma ve gizli sorular, tek kullanımlık parola üreteçleri ve donanım anahtarları, biyometrik kimlik doğrulama. Parola hijyeni. (Quiz-2) Anlatım, Gösterme, Tartışma, Quiz (oyun tabanlı çevrimiçi test aracı ile) van Oorschot (2021), Bölüm 3, §3.1–§3.5, s. 56–76
7 Kimlik doğrulama protokolleri ve anahtar kurulumu (giriş düzeyinde): varlık kimlik doğrulaması bağlamı, protokol kavramları ve sık yapılan hatalar, Diffie–Hellman ile ortak anahtar üzerinde anlaşma, anahtar doğrulama özellikleri ve hedefleri. Çoklu oturum açma (SSO) ve federe kimlik sistemlerine kısa bakış. Anlatım, Soru-Yanıt, Problem Çözümü, Tartışma van Oorschot (2021), Bölüm 4, §4.1–§4.4, s. 92–105; §4.7, s. 113–115
8 ARA SINAV (1.–7. hafta konuları) Ara Sınav -
9 İşletim sistemi güvenliği ve erişim kontrolü: bellek koruma, yönetici (supervisor) kipi ve hesap verebilirlik; referans monitör, erişim matrisi ve güvenlik çekirdeği; nesne izinleri ve dosya tabanlı erişim kontrolü; rol tabanlı (RBAC) ve zorunlu erişim kontrolü. (Ödev-2) Anlatım, Gösterme, Soru-Yanıt, Ev Ödevi van Oorschot (2021), Bölüm 5, §5.1–§5.3, s. 127–137; §5.7, s. 144–146
10 Yazılım güvenliği — istismarlar ve yetki yükseltme (giriş düzeyinde): yarış durumları ve dosya adı çözümleme, tamsayı tabanlı zafiyetler ve C diline özgü sorunlar, yığın (stack) tabanlı arabellek taşmaları; yetki yükseltmenin genel resmi ve güvenli yazılım geliştirmenin önemi. Anlatım, Gösterme, Problem Çözümü, Tartışma van Oorschot (2021), Bölüm 6, §6.1–§6.3, s. 157–168; §6.7, s. 174–176
11 Kötü amaçlı yazılım: kötü amaçlı yazılımın tanımı, virüsler ve solucanlar; gizlenme teknikleri — truva atları, arka kapılar, tuş kaydediciler ve rootkit’ler; fidye yazılımları, bot ağları ve diğer türler. Sosyal mühendislik, oltalama (phishing) ve kötü amaçlı yazılımın sınıflandırılması. (Quiz-3) Anlatım, Örnek Vaka İncelemesi, Takım/Grup Çalışması, Oyun tabanlı öğrenme (oltalama tanıma oyunu), Quiz van Oorschot (2021), Bölüm 7, §7.1–§7.2, s. 184–191; §7.4, s. 194–197; §7.7–§7.8, s. 202–207
12 Açık anahtar sertifika yönetimi ve kullanım örnekleri: sertifikalar, sertifika otoriteleri (CA) ve açık anahtar altyapısı (PKI); sertifika zinciri doğrulama ve sertifika uzantıları; TLS web sitesi sertifikaları ve CA/tarayıcı güven modeli. (Ödev-3 verilmesi) Anlatım, Gösterme, Soru-Yanıt, Ev Ödevi van Oorschot (2021), Bölüm 8, §8.1–§8.2, s. 214–221; §8.5, s. 229–235
13 Web ve tarayıcı güvenliği: alan adları, URL’ler, HTML, HTTP ve betikler; TLS ve HTTPS; kimlik doğrulama çerezleri, kötü amaçlı betikler ve CSRF; siteler arası betik çalıştırma (XSS); SQL enjeksiyonu; kullanılabilir güvenlik, oltalama ve web güvenlik göstergeleri. Anlatım, Gösterme, Soru-Yanıt, Tartışma van Oorschot (2021), Bölüm 9, §9.1–§9.2, s. 246–255; §9.5–§9.8, s. 260–274
14 Güvenlik duvarları ve tüneller: paket filtreleyen güvenlik duvarları, vekil (proxy) güvenlik duvarları ve güvenlik duvarı mimarileri, SSH, VPN ve şifreli tüneller. Kablosuz yerel ağ (802.11 / Wi-Fi) güvenliğine giriş: WLAN mimarisi, tehditler ve karşı önlemler, erişim kontrolü (EAP/RADIUS). (Quiz-4) Anlatım, Gösterme, Tartışma, Quiz van Oorschot (2021), Bölüm 10, §10.1–§10.4, s. 282–300; Bölüm 12, §12.1–§12.3, s. 340–351
15 İzinsiz giriş tespiti ve ağ tabanlı saldırılar: izinsiz giriş tespitine giriş ve yöntemsel yaklaşımlar; koklayıcılar, keşif tarayıcıları ve zafiyet tarayıcıları; hizmet dışı bırakma (DoS) saldırıları; adres çözümleme saldırıları (DNS, ARP). Güvenlik kültürü, olay bildirimi (USOM/SOME), kariyer yolları, sertifikasyonlar ve güncel kaynak takibi. Dönem sonu genel değerlendirmesi. Anlatım, Rapor Sunma, Tartışma, Soru-Yanıt, Oyun tabanlı öğrenme van Oorschot (2021), Bölüm 11, §11.1–§11.5, s. 310–329. USOM duyuruları (usom.gov.tr); cve.org
16 YARIYIL SONU SINAVI (FİNAL) — tüm konular Final Sınavı -

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Ders kitapları ve materyaller van Oorschot, P. C., Computer Security and the Internet: Tools and Jewels from Malware to Bitcoin, 2nd ed., Springer, 2021. (Ön hazırlık sütunundaki sayfa numaraları bu baskıya aittir.) van Oorschot, P. C., Siber Güvenliğe Giriş, çev. Prof. Dr. Kemal Bıçakcı, Palme Yayınevi, 2021. Öğretim elemanı ders notları ve sunumları (EgeDers) Önerilen Kaynaklar: Schneier, B., Secrets and Lies: Digital Security in a Networked World, John Wiley & Sons, 2015. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu — kvkk.gov.tr 5651 sayılı Kanun ve 5237 sayılı TCK md. 243–246 — mevzuat.gov.tr USOM – Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi — usom.gov.tr ENISA Threat Landscape (güncel yıl) — enisa.europa.eu MITRE ATT&CK — attack.mitre.org · CVE — cve.org

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları

Ara Sınav · Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma · Beyin Fırtınası · Derse Katılım · Ev Ödevi · Gösterme · Okuma · Örnek Vaka İncelemesi · Problem Çözümü · Quiz · Quiz için Bireysel Çalışma · Rapor Sunma · Rol Oynama / Dramatize Etme · Soru-Yanıt · Takım/Grup Çalışması · Tartışma

Değerlendirme

Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri Adet Değer
Ara Sınav 1 50
Quiz 1 20
Derse Katılım 1 10
Ev Ödevi 1 20
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri Adet Değer
Final Sınavı 2 80
Rapor Sunma 1 20
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 50
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 50

Staj Durumu

Yoktur

İş Yükü Hesaplaması

Etkinlikler Sayısı Süresi (saat) Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav 1 1 1
Final Sınavı 1 1 1
Quiz 4 0 2
Derse Katılım 14 2 28
Örnek Vaka İncelemesi 2 1 2
Rapor Hazırlama 1 2 2
Rapor Sunma 1 1 1
Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma 1 3 3
Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma 1 5 5
Okuma 14 0 7
Quiz için Bireysel Çalışma 4 0 2
Ev Ödevi 3 2 6
Toplam İş Yükü (saat) 60

Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi

PÇ 1 PÇ 2 PÇ 3 PÇ 4 PÇ 5 PÇ 6 PÇ 7 PÇ 8 PÇ 9 PÇ 10 PÇ 11 PÇ 12 PÇ 13 PÇ 14 PÇ 15
ÖÇ 1 5 5
ÖÇ 2 5
ÖÇ 3
ÖÇ 4 5
ÖÇ 5 5
ÖÇ 6 5 5
ÖÇ 7 5 5
ÖÇ 8 5 5
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek