GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| SGM251 | ADLİ BİLİŞİM | Seçmeli Ders Grubu | 2 | 3 | 5,00 |
Dersin Seviyesi
Önlisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Bu dersin amacı; öğrencilere adli bilişim (dijital delil bilimi) süreçlerini, dijital delilin toplanması, korunması (delil zinciri), incelenmesi ve raporlanması aşamalarını uygulamalı olarak kazandırmaktır. Ders; disk, bellek (RAM), ağ ve mobil adli bilişim alt disiplinlerini; adli kopya (imaj) alma, hash ile delil bütünlüğü doğrulama, dosya sistemi analizi, silinmiş veri kurtarma ve dosya oyma, zaman çizelgesi ve eser (artifact) analizi, anti-adli bilişim ve tespiti konularını izinli ve izole bir sanal laboratuvar (Proxmox) ortamında, açık kaynak araçlarla (Autopsy/Sleuth Kit, FTK Imager, Volatility, Wireshark, ALEAPP/iLEAPP) ele alır. Tüm süreçler; dijital delilin hukuki kabulü, 5237 sayılı TCK, 5651 sayılı Kanun, KVKK ve uluslararası standartlar (ISO/IEC 27037, SWGDE, NIST SP 800-86) çerçevesinde, standart bir adli rapor formatıyla değerlendirilir.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Öğr. Gör. Yudum Özkan
Öğrenme Çıktıları
| 1 | Adli bilişim süreçlerini, dijital delili ve delil zincirini (chain of custody) ilgili mevzuat (5237/5651/KVKK) ve ISO/IEC 27037 çerçevesinde açıklayabilme. |
| 2 | Adli kopya (imaj) alma, hash ile delil bütünlüğünü doğrulama ve write-blocker ile delil ele alma işlemlerini uygulayabilme. |
| 3 | Disk ve dosya sistemi analizini (Autopsy/Sleuth Kit) kullanarak silinmiş veri kurtarma, dosya oyma ve zaman çizelgesi analizini yapabilme. |
| 4 | Bellek (Volatility), ağ (pcap) ve mobil (Android/iOS) adli analiz tekniklerini kullanarak dijital delilleri analiz edebilme. |
| 5 | Anti-adli bilişim tekniklerini (şifreleme, steganografi, iz gizleme) tanıyabilme ve tespit yaklaşımlarını değerlendirebilme. |
| 6 | Adli inceleme bulgularını uluslararası standartlara (ISO/IEC 27037, SWGDE, NIST SP 800-86) uygun biçimde raporlayabilme ve sunabilme. |
Öğretim Sistemi
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
Yoktur.
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
Öğrencilerin temel işletim sistemi, dosya sistemi ve ağ bilgisine sahip olmaları önerilir. Ders kapsamındaki tüm adli inceleme çalışmaları (imaj alma, veri kurtarma, bellek/ağ/mobil analiz vb.) yalnızca izinli ve izole edilmiş sanal laboratuvar (Proxmox) ortamında, hazır ve yasal adli veri setleri (NIST CFReDS, Digital Corpora vb.) üzerinde, eğitim amacıyla yürütülür. Başkalarına ait sistem/veri üzerinde izinsiz inceleme 5237 sayılı TCK ve KVKK kapsamında suç teşkil eder; delil bütünlüğü ve delil zinciri (chain of custody) her aşamada korunmalıdır.
Dersin İçeriği
Adli bilişime ve DFIR süreçlerine giriş; hukuki boyut ve mevzuat (5237 TCK, 5651, KVKK) ile dijital delilin hukuki kabulü; dijital delil ve delil zinciri (chain of custody), ISO/IEC 27037; kodlama sistemleri ve hash ile delil bütünlüğü; adli kopya (imaging) ve write-blocker; dosya sistemleri ve disk analizi; silinmiş veri kurtarma, dosya oyma ve zaman çizelgesi analizi; Windows eser (artifact) analizi; bellek (RAM) adli analizi; ağ adli analizi ; mobil adli bilişim ; anti-adli bilişim ve tespiti; uluslararası standartlara uygun adli rapor yazımı. Tüm uygulamalar izinli ve izole sanal laboratuvarda, açık kaynak araçlar ve hazır adli veri setleri üzerinde yürütülür.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Konular (Teorik) | Uygulama | Öğretim Yöntem ve Teknikleri | Ön Hazırlık |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Adli bilişime giriş; DFIR yaşam döngüsü; adli bilişimin alt disiplinleri (disk, bellek, ağ, mobil). | Sanal laboratuvar ve açık kaynak adli bilişim araçların (Autopsy, FTK Imager) kurulumu ve tanıtımı. | Anlatım, Gösterme, Uygulama (Pratik) | Parasram, Böl. 2 (+ Böl. 3–4 Kali/forensics kurulumu); Robinson (Workbook), Böl. 1, s. 1–6; Vashishth, Böl. 1–2. |
| 2 | Hukuki boyut ve mevzuat: 5237 sayılı TCK, 5651 sayılı Kanun, KVKK; dijital delilin hukuki kabulü. | Örnek adli vaka/karar incelemesi ve hukuki değerlendirme. | Anlatım, Örnek Vaka İncelemesi, Tartışma | Parasram, Böl. 2; 5237/5651 sayılı Kanunlar ve 6698 sayılı KVKK (mevzuat kitaplarda yer almaz); Vashishth, Böl. 1. |
| 3 | Dijital delil kavramı ve delil zinciri (chain of custody); ISO/IEC 27037; olay yeri ve delil toplama. | Delil toplama–etiketleme senaryosu ve delil zinciri (chain of custody) formunun doldurulması. | Anlatım, Gösterme, Uygulama (Pratik) | Parasram, Böl. 7 (delil zinciri/CoC); Robinson (Workbook), Böl. 2, s. 7–10; ISO/IEC 27037; Vashishth, Böl. 1. |
| 4 | Kodlama sistemleri; hash fonksiyonları (MD5/SHA) ve delil bütünlüğünün doğrulanması. | Hash hesaplama ve delil bütünlüğü doğrulama uygulaması. (Kısa sınav-1) | Anlatım, Gösterme, Uygulama (Pratik), Kısa Sınav (Quiz) | Parasram, Böl. 7 (MD5/SHA), Böl. 6; Robinson (Workbook), Böl. 8, s. 73–86; Vashishth, Böl. 1, 3. |
| 5 | Adli kopya (imaging): write-blocker, imaj biçimleri (E01/dd) ve doğrulama. | FTK Imager ile küçük USB/imaj alma ve hash ile doğrulama. | Anlatım, Gösterme, Uygulama (Pratik) | Parasram, Böl. 7–8; Robinson (Workbook), Böl. 3, s. 11–24; Vashishth, Böl. 3. |
| 6 | Dosya sistemleri (NTFS/FAT/ext) ve disk analizi; Autopsy/Sleuth Kit’e giriş. | Örnek imajının Autopsy ile analizi | Anlatım, Gösterme, Uygulama (Pratik) | Parasram, Böl. 6 ve Böl. 12; Robinson (Workbook), Böl. 4 (s. 25–30) ve Böl. 5 (s. 31–42); Vashishth, Böl. 5 ve Böl. 2. |
| 7 | Silinmiş veri kurtarma, dosya oyma (file carving) ve zaman çizelgesi (timeline) analizi. | Örnek imaj üzerinde veri kurtarma, dosya oyma ve zaman çizelgesi çıkarımı. | Gösterme, Uygulama (Pratik), Problem Çözümü, Ev Ödevi | Parasram, Böl. 9; Robinson (Workbook), Böl. 6 (s. 43–60), Böl. 17 (s. 137–152), Böl. 9 (s. 87–90); Vashishth, Böl. 5 ve Böl. 10. |
| 8 | ARA SINAV | ARA SINAV | (1.–7. hafta konuları) | |
| 9 | Windows eser (artifact) analizi: registry, olay kayıtları (event log), prefetch, USB ve tarayıcı izleri. | RegRipper/Autopsy ile Windows eserlerinin çıkarılması ve yorumlanması. | Anlatım, Gösterme, Uygulama (Pratik) | Parasram, Böl. 11 ve Böl. 13; Robinson (Workbook), Böl. 7 (s. 61–72), Böl. 11 (s. 101–106), Böl. 13 (s. 111–114), Böl. 14 (s. 115–122); Vashishth, Böl. 6 ve Böl. 5. |
| 10 | Bellek (RAM) adli analizi: süreç, ağ bağlantısı ve kod enjeksiyonu tespiti. | Volatility ile örnek bellek imajının analizi. (Kısa sınav-2) | Anlatım, Gösterme, Uygulama (Pratik), Kısa Sınav (Quiz) | Parasram, Böl. 10 (Volatility 3); Robinson (Workbook), Böl. 21, s. 179–190; Vashishth, Böl. 8. |
| 11 | Ağ adli analizi: ağ trafiği ve kayıtların (log) adli incelenmesi. | Wireshark/NetworkMiner ile pcap analizi | Gösterme, Uygulama (Pratik), Örnek Vaka İncelemesi, Ev Ödevi | Parasram, Böl. 16 ve Böl. 15; Robinson (Workbook), Böl. 22, s. 191–210; Vashishth, Böl. 7. |
| 12 | Mobil adli bilişim (Android/iOS): veri çıkarma, yedek/uygulama verisi ve analiz. | ALEAPP/iLEAPP ile mobil test imajının analizi. | Anlatım, Gösterme, Uygulama (Pratik) | Robinson (Workbook), Böl. 23, s. 211–220; ALEAPP/iLEAPP dokümantasyonu ; Vashishth, Böl. 3 |
| 13 | Anti-adli bilişim: şifreleme, veri gizleme (steganografi) ve iz temizleme; tespit yaklaşımları. | Steganografi/veri gizleme ve tespiti senaryosu. | Anlatım, Gösterme, Uygulama (Pratik) | Parasram, Böl. 2 (Anti-forensics); Robinson (Workbook), Böl. 19, s. 163–172 (ilişkili); Vashishth, Böl. 11. |
| 14 | Standart adli rapor yazımı: ISO/IEC 27037, SWGDE ve NIST SP 800-86 çerçevesinde raporlama. | Adli rapor şablonuyla bulguların standart biçimde raporlanması | Anlatım, Uygulama (Pratik), Rapor Hazırlama, Ev Ödevi | Parasram, Böl. 16 (raporlama); NIST SP 800-86, ISO/IEC 27037, SWGDE; Vashishth, Böl. 1 (raporlama). |
| 15 | Bütünleşik vaka: uçtan uca adli inceleme (imaj → analiz → rapor) ve sunum; dönem değerlendirmesi. | Dönem boyu sürdürülen vakanın tam adli raporu ve sunumu. | Örnek Vaka İncelemesi, Rapor Sunma, Sunum, Tartışma | Parasram, Böl. 12–13; Robinson (Workbook), Böl. 18 (s. 153–162) ve Böl. 20 (s. 173–178); Vashishth, Böl. 4 ve Böl. 10. |
| 16 | YARIYIL SONU SINAVI (FİNAL) | YARIYIL SONU SINAVI (FİNAL) | tüm konular |
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
Önerilen Kaynaklar: Parasram, S. V. N. (2023). Digital Forensics with Kali Linux, 3. baskı, Packt. Robinson, M. K. Digital Forensics Workbook. Vashishth, T. (2024). Cyber Forensics Up and Running, BPB. Sammons (2012) ve Altheide & Carvey (2011) NIST SP 800-86; ISO/IEC 27037; SWGDE rapor kılavuzları. Autopsy/Sleuth Kit, Volatility, Wireshark, ALEAPP/iLEAPP dokümantasyonu. Öğretim elemanı ders notları (EgeDers).
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Ara Sınav · Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma · Bireysel Çalışma · Derse Katılım · Ev Ödevi · Gösterme · Kısa Sınav (Quiz) · Örnek Vaka İncelemesi · Problem Çözümü · Soru-Yanıt · Tartışma · Uygulama (Pratik) · Final Sınavı · Final Sınavı için Bireysel Çalışma · Rapor Hazırlama · Rapor Sunma
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 40 |
| Quiz | 2 | 20 |
| Derse Katılım | 1 | 20 |
| Ev Ödevi | 3 | 20 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 40 |
| Rapor Hazırlama | 1 | 10 |
| Laboratuvar Sınavı | 1 | 40 |
| Ev Ödevi | 1 | 10 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 50 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 50 | |
Staj Durumu
Yoktur
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 2 | 2 |
| Final Sınavı | 1 | 2 | 2 |
| Quiz | 2 | 1 | 2 |
| Derse Katılım | 14 | 3 | 42 |
| Uygulama/Pratik | 14 | 2 | 28 |
| Rapor Hazırlama | 1 | 1 | 1 |
| Bireysel Çalışma | 14 | 3 | 42 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 1 | 9 | 9 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 1 | 8 | 8 |
| Ev Ödevi | 3 | 5 | 15 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 151 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | PÇ 11 | PÇ 12 | PÇ 13 | PÇ 14 | PÇ 15 | |
| ÖÇ 1 | 3 | 3 | |||||||||||||
| ÖÇ 2 | 2 | 5 | |||||||||||||
| ÖÇ 3 | 4 | 5 | |||||||||||||
| ÖÇ 4 | 5 | 5 | |||||||||||||
| ÖÇ 5 | 4 | 3 | |||||||||||||
| ÖÇ 6 | 5 | 3 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek