GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| 300004772020 | FARMAKOGNOZİ-III | Ders | 4 | 7 | 4,00 |
Dersin Seviyesi
Lisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Farmakognozi III dersinin amacı, öğrencilerin ilaç etkin ve yardımcı madde kaynağı olarak alkaloit, saponozit ve kardiyotonik etkili bileşikleri içeren biyolojik kaynakları saptayabilmesi, Analitik Farmakognozinin temel prensiplerini kavrayabilmesi, ekstraksiyon ve kromatografinin çeşitleri ve uygulayabilmesi ile farmakope standartlarına göre drogların analizi ve bazı sekonder metabolitlerin teşhisi, kalitatif ve kantitatif olarak tayinini tasarlayabilmesini sağlamaktır.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Prof. Dr. G. İrem KAYA, Prof. Dr. Bijen KIVÇAK, Prof. Dr. Nehir SOMER, Prof. Dr. Hüsniye KAYALAR, Doç. Dr. Buket BOZKURT, Doç. Dr. Tuğçe FAFAL
Öğrenme Çıktıları
| 1 | Tıbbi bitkilerin tohum, meyve, kök, gövde, yaprak gibi histolojik yapısını tanımlayabilme, tıbbi olmayan türlerinden mikroskobik olarak ayırımını sağlayabilme. |
| 2 | Tıbbi değere sahip olan biyolojik kaynakları listeleyebilme, bitkisel ilaçların kalite kontrolünü belirleyebilme ve tağşişat olup olmadığına karar verebilme. |
| 3 | Kardiyotonik, saponozit ve alkaloit sekonder metabolitlerini formüle edebilme, genel yapı-etki mekanizmalarını, teşhis ve izolasyon yöntemlerini açıklayabilme ve bunları içeren bitkileri ve bunlardan hazırlanan drogları listeleyebilme. |
| 4 | Kardiyotonik, saponozit ve alkaloit içeren preparatları örnekleyebilme, dozu, endikasyonu ve toksisitesi ile ve alınan diğer farmasötik preparatlar ile etkileşimi konusunda ilişki kurabilme ve hasta ile sağlık personeline gerekli danışmanlık hizmetini verebilme. |
| 5 | Teknolojik gelişmeler sonucunda ortaya çıkan yeni kardiyotonik, saponozit ve alkaloit içeren biyolojik kaynaklı ilaçları araştırıp geliştirebilme ve birinci basamak sağlık hizmetinde bu bilgi ve tecrübeleri kullanabilme. |
Öğretim Sistemi
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
yok
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
yok
Dersin İçeriği
Kardiyotonik glikozitler, tanımı, sınıflandırılması, teşhisi, izolasyonu, yapı-etki mekanizması, kardiyotonik etkili glikozit taşıyan droglar, Saponozitler, tanımı, teşhisi, izolasyonu, yapı-etki mekanizması, saponozit taşıyan droglar, Alkaloitler, tanımı, teşhisi, izolasyonu, sınıflandırılması, yapı-etki mekanizması, alkaloit taşıyan droglar, DAB 10 Farmakope standartlarına göre drogların analizi.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Konular (Teorik) | Uygulama | Öğretim Yöntem ve Teknikleri | Ön Hazırlık |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Saponozitler -Tanımı, kimyasal yapıları -Steroidal saponoiztler -Triterpenik saponozitler -Steroidal hormon sentezi başlangıç maddeleri -Diosgenin kaynakları -Dioscorea sp. -Diosgenol, diosgenin ekstraksiyonu, diğer potansiyel diosgenin kaynakları -Hekogenol, hekogenin kaynakları, smilagenin ve kaynakları -Diğer hormon başlangıç maddeleri, steroller, spirosolan tip steroidal alkaloitler -Sapogenin ve sterollerin farmasötik açıdan steroidlere dönüşümü | Demonstrasyon, laboratuvar düzeni, çalışma ve değerlendirme | ||
| 2 | Saponozitlerin teşhisi, Salkowski, Lieberman Burchard, Brieskorn-Briner reaksiyonları, hemolitik özellik -Saponoiztlerin miktar tayini, barit metodu, gravimetrik metot, köpürme indisi, hemoliz indisi -Saponozitlerin genel fiziksel, biyolojik ve farmakolojik özellikler | Laboratuarda cihazların kullanımı ve dikkat edilecek hususlar | ||
| 3 | Saponozit taşıyan droglar -Öksürük tedavisinde kullanılan saponozit içeren droglar (Radix Senegae, Radix Primulae, Folia Hedera Helicis) -Deterjan özelliği olan saponozit içeren droglar ( Radix Saponariae albae, Radix Saponariae rubrae, Cortex Quillajae) -Antienflamatuvar aktiviteye sahip saponozit içeren droglar (Radix Liquiritiae, Succus Liquiritiae, Amonyum glisirizat, Semen Hippocastanii) -Dermatolojide kullanılan saponozit içeren droglar (Tubera Cyclamenii, Radix Sarsaparillae) -Adaptojen etkili saponin içeren droglar (Radix Ginseng, Herba Visci) | Analitik çalışmalarda kullanılacak olan çözeltielrin hesaplanması ve hazırlanması, ekstraksiyon çeşitleri ve kromatografinin esası ve çeşitleri | ||
| 4 | Kardiyotonik glikozitler genel - Kardiyotonik glikozitler tanımı -Genel formülleri, yapı-etki mekanizması -Steroidal yapılı kardiyotonik glikozitler -Kardenolit ve bufadienolit yapıları -Kardiyotonik glikozitlerin genel fiziksel ve kimyasal özellikleri - Kardiyotonik glikozitlerin tanınma reaksiyonları, teşhis ve saflık tayinleri -Kardiyotonik glikozitlerin fizyolojik ve farmakolojik aktiviteleri | DAB 10'a göre Glukozun kalite kontrolü (nem miktar tayini, teşhis reaksiyonları, ağır metal tayini ve erime derecesi tayini) | ||
| 5 | Tedavi açısından önemli kardiyotonik glikozitler -Lanatozit C -Digoksin -Deslanatozit -Quabain -Digitoksin -Scillaren A Tedavi açısından önemli kardiyotonik glikozit içeren droglar -Digitalis lanatae Folium - Digitalis purpurea Folium - Digitalis lanatae Folium -Strophanti Semen (droğun tarifi, içerik maddeleri, sunuş şekilleri, fitofarmakonları) Digitaloidler -Tanım ve etkileri -Scillae Bulbus -Convallariae Herba -Adonidis Herba -Nerii Folium (droğun tarifi, içerik maddeleri, sunuş şekilleri, farmakolojk özellikleri, kullanım yerleri, kombinasyonları, çay formülasyonları, fitofarmakonları) -Kardiyak aritmiler ve fitoterapötikleri -Sarothamni scoparii herba -Gelsemii Radix -Rauwolifa Radix (droğun tarifi, içerik maddeleri, sunuş şekilleri, fitofarmakonları) | Cortex Chinae Droğun’da Sülfat Külü miktar tayini ve alkaloitlerin ekstraksiyonu ve ince tabaka ile kromatografik teşhisi | ||
| 6 | Digitaloitler -Tanım ve aktivite -Scillae Bulbus -Convallariae Herba -Adonidis Herba -Nerii Folium (tarifi , bileşenler, farmasötik formları, farmakolojik özellikleri tıbbi kullanımı, kombinasyonları, çay formülasyonları, fitofarmasötikleri) -Kardiyak aritmiler ve fitoterapötikleri -Sarothamni scoparii herba -Gelsemii Radix -Rauwolifa Radix (tarifi, bileşenleri, farmasötik formları, fitofarmasötikleri) | Limondan Sitrik asit eldesi, teşhis reaksiyonları ve titrimetrik olarak miktar tayini | ||
| 7 | Alkaloitler -tanımı, tarihçesi, doğada bulunuşları, biyosentezleri -yapıları, sınıflandırılmaları, isimlendirilmeleri -genel fiziksel özellikleri -genel kimyasal özellikleri | Cortex Chinae Droğunda Titrimetrik olarak total alkaloit miktar tayini ve kına kına alkaloitlerinin teşhisi | ||
| 8 | Ara sınav | Cortex Chinae Droğunda Spektrofotometrik oarak total alkaloit miktar tayini ve kına kına alkaloitlerinin teşhisi | ||
| 9 | Genel alkaloit belirteçleri (Dragendorff, Bouchardart, Bertrand belirteçleri) -Alkaloit teşhisi (Wall yöntemi, Kiang Douglas yöntemi) -Alkaloitlerin izolasyonları -Alkaloitlerin saflaştırılmaları (doğrudan kristalizasyon, buhar distilasyonu, değişik pH teknikleri, kromatografik yöntemler) -Alkaloitlerin yapı tayinleri -Alkaloitlerin miktar tayinleri -Farmakognozideki önemi -Kolinerjik etkiye sahip olan alkaoitler -Kolinerjik bloke edici alkaloitler -Adrenerjik etkili alkaloitler | Semen Sesami droğundan sabit yağ eldesi ve yağların farmakope standartlarına göre analizi (soxhlet ekstraksiyonu ve gravimetrik yöntemle sabit yağ miktar tayini, piknometre ile relatif yoğunluk tayini, kırılma indisi tayini, asitlik indisi tayini) | ||
| 10 | Protoalkaloitler -Protoalkaloit içeren droglar -Herba Ephedra Efedrin, kimyasal formülü, absorbsiyonu, geçimsizlikleri, istenmeyuen etki,leri, kontrendikasyonları, farmakolojik etkileri, Türkiye’de mevcut müstahzarları, psödoefedrin hidroklorür -Semen Colchici -Bulbus Colchici -Kolşisin, Kolşisin içeren müstahzarlar, gut hastalığı Piperidin ve piridin alkaloitleri Genel kimyasal formülleri, isimlendirme -Lobelin ve benzer alkaloitler -Lobelia inflata -Lobelin (inflatine) -Lobelin hidroklorür, lobelin sülfat, izolobinin -Herba Lobelia | Ara Sınav | ||
| 11 | Tropan Alkaloitleri Genel kimyasal formülleri, isimlendirme -tropanol esterleri, teşhis reaksiyonları, tropanol alkaloitlerinin farmakolojik etkileri -Atropin, atropin sülfat, atropin metonitrat, atropin metil bromür, n-difenil atropin hidrobromür -Hyoscyamin, hyoscyamin sülfat, hyoscyamin hidrobromür -Skopolamin,sSkopolamin hidrobromür, metskopolamin bromür, nbutil skopolamin bromhidrat, metilskopolamin nitrat Tropan alkaloitlerini içeren droglar -Folium Belladonnae, Herba Belladonnae, Radix Belladonnae -Folium Hyoscyami -Folium Stramonii, Semen Stramonii -Folium Dubosiae myoporoides -Radix Mandragorae | Oleum Olivae’de sabunlaşmayan kısım tayini, yabancı yağarlın aranması (pamuk ve susam yağı aranması) | ||
| 12 | İndol Alkaloitleri Genel kimyasal formülleri ve isimlendirme -Tersiyer indol alkaloitleri -Rezerpin -Dezerpidin -Resinnamin -Siringopin -Ajmalin -Radix Rauwolfia -Cortex Yohimbae -Yohimbin hidroklorür -Herba Catharantii -Vinkristin sülfat -Vinblastin sülfat -Semen Physostigmatis -Fizostigmin -Herba Vincae -Vinkamin -Secale cornutum -Ergot alkaloitleri, ergotamin, ergotoksin, ergonovin, ergometrin metil ergometrin, metiserjid, hyderjin, lizerjik asit -Harman sınıfı alkaloitler -Herba Passiflorae | Fructus Anisi Droğunda Kalite kontrol Çalışmaları (su distilasyonu ile uçucu yağ eldesi ve gravimetrik miktar tayini, uçucu yağ bileşenlerinin ince tabaka ile kromatografik olarak teşhisi) | ||
| 13 | Kinolin alkaloitleri Genel kimyasal formül, biyosentezleri, kinuklidin halkası, rubanol halkası -Kinin, kinin sülfat, kinin hidroklorür, kininin etkileri, yan etki ve toksisitesi, teşhis ve kontrolü, kininin tedavide kullanılışı -Kinidin, kinidin sülfat, kullanılışı, kinidin glukopnat, kinidin poligalakturonat, kinidin arabogalaktan sülfat, kinidin feniletil barbitürat -Cortex Cinchona -Cortex Cuprea İzokinolin grubu alkaloitler İzokinolin halka sistemi, formül ve numaralandırma -İpeka alkaloitleri, Radix Ipecacuanhae, emetn, emetin hidroklorür, metil psikotrin, sefaelin, psikotrin, ipeka şurubu -Benzil izokinolin alkaloitlerini içeren droglar Flos Rhoeados -Ftalil izokinolin grubu alkaloitler -Rhizoma Hydrastis, hidrastin, kanadin, hidrastin klorhidrat, berberine | Haftalık çalışma raporlarına göre tamamlama laboratuvarının açılması | ||
| 14 | Morfin alkaloitleri Opium, Papaver somniferum, Çin afyonu, Hint afyonu, morfin, noskapin, kodein, papaverin, tebain -Morfin teşhisi ve miktar tayini -Opium kullanışı, zehirlenme ve tedavi -Pontopon -Fructus Papaveis immaturi -Opioidler -Kodein teşhisi, miktar tayini, kullanılışı, müstahzarları, kodein sülfat, kodein hidroklorür, kodein fosfat, kodeinden hareketle elde edilen bileşikler -Noskapin -Tebain -Papaverin, papaverin hidroklorür -İmidazol alkaloitleri -Pilokarpin | Haftalık çalışma raporlarına göre tamamlama laboratuvarının açılması | ||
| 15 | İmidazol alkaloitleri, Folia Jaborandi Pürin bazları, Semen Coffeae, Folia Theaea, Semen Colae,Pasta Guarana, Semen Cacao | Pratik yoklama | ||
| 16 | Final sınavı | Pratik ve yazılı yoklama |
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
E.Ü. Farmakognozi Anabilim Dalı Farmakognozi III Ders Notları TANKER, M., TANKER, N., Farmakognozi, Cilt 1 Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları, No:66, Ankara, 1991. TANKER, M., TANKER, N., Farmakognozi, Cilt 2 Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları, No:65, Ankara, 1991 BRUNETON, J., Pharmacognosy Phytochemistry Medicinal Plants 2 nd edition, Intercept ltd, 1999. EVANS W.C., Trease and Evans Pharmacognosy Fourteenth Edition, 1999.
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 40 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 60 | |
Staj Durumu
yok
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Final Sınavı | 1 | 1 | 1 |
| Derse Katılım | 14 | 2 | 28 |
| Uygulama/Pratik | 14 | 3 | 42 |
| Rapor Hazırlama | 14 | 1 | 14 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 1 | 14 | 14 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 1 | 20 | 20 |
| Laboratuvar Ara Sınavı | 1 | 3 | 3 |
| Laboratuvar Sınavı | 3 | 3 | 9 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 132 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | PÇ 11 | PÇ 12 | PÇ 13 | PÇ 14 | PÇ 15 | PÇ 16 | PÇ 17 | PÇ 18 | PÇ 19 | PÇ 20 | PÇ 21 | |
| ÖÇ 1 | 5 | 2 | 3 | 4 | 5 | 5 | 5 | 4 | 5 | 3 | 4 | 2 | 2 | 3 | 2 | 3 | 3 | 3 | |||
| ÖÇ 2 | 5 | 2 | 3 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 5 | 5 | 2 | 3 | 4 | 3 | 5 | 2 | 3 | 4 | ||
| ÖÇ 3 | 5 | 2 | 3 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 5 | 5 | 2 | 3 | 2 | 4 | 5 | 5 | 3 | 5 | ||
| ÖÇ 4 | 4 | 5 | 2 | 3 | 4 | 5 | 5 | 5 | 4 | 4 | 5 | 5 | 4 | 3 | 3 | 4 | 4 | 3 | 4 | ||
| ÖÇ 5 | 4 | 5 | 2 | 3 | 5 | 5 | 5 | 5 | 4 | 4 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 3 | 5 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek