GERİ DÖN

Ders Öğretim Planı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS
300004772020 FARMAKOGNOZİ-III Ders 4 7 4,00

Dersin Seviyesi

Lisans

Dersin Sunulduğu Dil

Türkçe

Dersin Amacı

Farmakognozi III dersinin amacı; öğrencilerin saponozitler, kardiyotonik glikozitler, uçucu yağlar, reçineler, lateks ve diğer doğal kaynaklı biyoaktif bileşiklerin kimyasal yapılarını, biyolojik kaynaklarını, farmakolojik etkilerini ve terapötik kullanım alanlarını öğrenmelerini sağlamaktır. Ayrıca doğal kaynaklı antibiyotikler, psikoaktif bileşikler, fitoterapi, aromaterapi, homeopati ve tıbbi çaylar hakkında bilimsel temelli bilgi edinmeleri sağlanır. Laboratuvar çalışmaları kapsamında bitkisel drogların ekstraksiyon, teşhis, miktar tayini ve kalite kontrol yöntemleri konusunda bilgi ve uygulama becerisi kazandırmak ve bitkisel ürünlerin etkinlik ve güvenliliklerini değerlendirebilmelerini sağlamak amaçlanmaktadır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Prof. Dr. Tuğçe FAFAL, Prof. Dr. Hüsniye KAYALAR, Prof. Dr. G. İrem KAYA, Prof. Dr. Bijen KIVÇAK, Prof. Dr. Nehir SOMER, Prof. Dr. Buket BOZKURT, Doç. Dr. Ahmet EMİR, Doç. Dr. Ceren EMİR, Doç. Dr. Burcu SÜMER TÜZÜN

Öğrenme Çıktıları

1 Saponozitlerin kimyasal yapılarını, fizikokimyasal özelliklerini ve sınıflandırılmasını açıklar. Steroidal ve triterpenik saponozitlerin yapısal farklılıklarını drog örnekleri vererek karşılaştırır. Steroidal sapogeninlerin (diosgenin, hekogenin, smilagenin) başlıca bitkisel kaynaklarını ve elde ediliş yöntemlerini tanımlar.
2 Saponozit içeren drogları farmakolojik etkilerine göre (ekspektoran, deterjan ve antienflamatuvar gibi) sınıflandırır. Saponozit içeren drogların kaynak bitki isimlerini, kimyasal bileşimlerini ve başlıca etken maddelerini açıklar. Ayrıca bu drogların farmakolojik etkilerini, kullanım alanlarını, yan etkilerini ve ilaç etkileşimlerini öğrenir.
3 Kardiyotonik glikoziti tanımlar, yapı aktiviteleri ve insan sağlığına etkileri konusunda bilimsel çıkarımlar yapar.
4 Kardiyotonik glikozit taşıyan drogları ve digitaloid droglarını tanımlar, bunların etkilerini ve etkileşimlerini akılcı ilaç uygulamaları doğrultusunda kavrar ve ilaçlar ile kullanımı konusunda çıkarımlar yapar.
5 Uçucu yağların tanımını, genel özelliklerini ve farmasötik önemini açıklar. Uçucu yağların fiziksel ve kimyasal özelliklerini, sabit yağlardan farklılıklarını, uçucu yağların bulunduğu bitki organlarını ve salgı yapılarını tanımlar. Uçucu yağların elde edilme yöntemlerini ayrıntılı olarak karşılaştırır ve analiz eder.
6 Uçucu yağların kimyasal bileşimlerini sınıflandırarak açıklar. Uçucu yağların ana bileşenleri olan terpenleri ve aromatik bileşenleri tanımlar. Monoterpenleri, seskiterpenleri ve bunların oksijenli türevlerini kimyasal yapılarına göre sınıflandırır; bitkisel drog kaynak örneklerini verir. Uçucu yağların bileşenlerinin analiz edilmesinde kullanılan kromatografik yöntemleri açıklar ve karşılaştırır. Volümetrik ve gravimetrik yöntem ile uçucu yağ miktar tayinini öğrenir.
7 Uçucu yağ droglarının kaynaklarını, içeriklerini, etkilerini ve kullanılışlarını açıklar. Uçucu yağlarda bulunan etkili bileşiklerin doğal kaynaklarını, kimyasal, fiziksel özelliklerini, etkilerini ve kullanılışlarını ayırt eder.
8 Reçine ve Lateks droglarının kaynaklarını, içeriklerini, etkilerini ve kullanılışlarını açıklar.
9 Antibiyotiklerin doğal kaynaklarını, kimyasal sınıflandırılmasını ve temel etki mekanizmalarını açıklar. Doğal, yarı sentetik ve sentetik antibiyotikleri elde ediliş yöntemleri ve özellikleri bakımından karşılaştırır. Antimikrobiyal etkili bitkisel sekonder metabolitleri, etki mekanizmalarını ve antibiyotik direnci açısından önemlerini değerlendirir.
10 Psikoaktif maddeleri merkezi sinir sistemi üzerindeki başlıca etkilerine göre sınıflandırır. Dozun, kişinin ruhsal durumunun ve kullanım ortamının bu etkileri nasıl değiştirebildiğini açıklar. Cannabis herbanın tanı özelliklerini ve başlıca kannabinoitlerini açıklar. Kannabinoitlerin etkilerini endokannabinoid sistemle ilişkilendirir. Derste ele alınan doğal kökenli psikoaktif maddeleri kaynakları, etkin bileşikleri ve etki mekanizmaları açısından karşılaştırır. Psikoaktif drogların geleneksel ve tıbbi kullanımlarını ayırt eder. İstenmeyen etkilerini, toksisite ve bağımlılık risklerini örneklerle açıklar.
11 Fitoterapi, Aromaterapi ve Homeopati genel kavramlarını ve uygulama şekillerini açıklar. Sağlık Bakanlığına bağlı GETAT uygulamaları arasında Fitoterapi ve Homeopati uygulamaları ve mevzuatını değerlendirir, Fitoterapi, Aromaterapi ve Homeopati uygulamaları ve preparatlarını Farmakognozi temel bilgileri ile ilişkilendirir.
12 Tıbbi çaylar genel hazırlanış şekillerini ve endikasyonlarını açıklar. Tıbbi çay yönetmeliğine uygun olarak tıbbi çay hazırlama tekniklerini, tıbbi çay hazırlanırken dikkat edilmesi gereken hususları, EMA da yer alan tek ve karışım tıbbi çayları ve sağlık açısından önemlerini kavrar ve tıbbi çay olarak hazırlanan drogların monograflarını inceler.

Öğretim Sistemi

Birinci Öğretim

Dersin Ön Koşulu Olan Dersler

yok

Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar

Öğrencilerin laboratuvar çalışmalarına ön hazırlık yaparak katılmaları, laboratuvar güvenliği kurallarına uymaları ve deney sonuçlarını değerlendirmeleri önerilir.

Dersin İçeriği

Saponozitler ve saponozit taşıyan droglar; kardiyotonik glikozitlerin kimyasal yapıları, sınıflandırılması, etki mekanizmaları ve kardiyotonik glikozit taşıyan droglar; uçucu yağların tanımı, kimyasal bileşimi, elde edilme yöntemleri, analizleri ve uçucu yağ taşıyan droglar; reçine, lateks ve katran içeren droglar; doğal kaynaklı antibiyotikler ve psikoaktif bileşikler; fitoterapi, aromaterapi ve homeopatiye giriş; tıbbi çayların hazırlanması, formülasyonları, kalite kontrolü ve terapötik kullanımları. Laboratuvar kapsamında bitkisel drogların kromatografik analizleri, kül ve alkaloit miktar tayinleri, sitrik asit üretimi ve kalite kontrolü, sabit yağların miktar tayini ve kalite kontrolü ile uçucu yağ taşıyan drogların analizleri.

Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği

Hafta Konular (Teorik) Uygulama Öğretim Yöntem ve Teknikleri Ön Hazırlık
1 Saponozitlerin tanımı, kimyasal yapıları, fizikokimyasal özellikleri ve steroidal ve triterpenik saponozitlerin yapısal farklılıkları açıklanır. Steroidal sapogeninlerin başlıca bitkisel kaynakları, özellikle Dioscorea türleri üzerinden değerlendirilir. Diosgenin, hekogenin ve smilagenin gibi bileşiklerin elde edilişleri ve farmasötik önemleri ele alınır. Sapogeninlerin ve diğer steroidal başlangıç maddelerinin steroid hormonların yarı sentezindeki kullanım alanları kimyasal yapı örnekleri ve reaksiyon şemaları üzerinden açıklanarak öğrencilerin konuya ilişkin bilgileri pekiştirilir. Görsel materyaller ve PowerPoint sunumlarıyla desteklenen anlatım yöntemi, soru-cevap ve öğrencilerin derse aktif katılımını sağlayan sınıf içi tartışma.
2 Saponozit taşıyan droglar ve farmasötik önemleri. Ekspektoran etkili saponozit içeren droglar: Senegae radix, Primulae radix, Hederae folium. Deterjan etkili saponozit içeren droglar: Saponariae albae radix, Saponariae rubrae radix, Quillajae cortex. Antienflamatuvar etkili saponozit içeren droglar: Liquiritiae radix, Hippocastani semen. Drogların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, başlıca saponozitleri, farmakolojik etkileri, terapötik kullanımları ve kullanım sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar. Demonstrasyon 1: Laboratuvar ortamı, kullanılan temel araç ve gereçler ile çalışma düzeni demonstrasyon yöntemiyle tanıtılır. Laboratuvar güvenliği, kimyasal maddelerin kullanımı, atık yönetimi ve çalışma sırasında uyulması gereken kurallar açıklanır. Öğrenciler çalışma gruplarına ayrılarak deneylerin yürütülmesi, rapor hazırlanması ve değerlendirme esasları hakkında bilgilendirilir. Temel laboratuvar hesaplamaları, çözelti hazırlama yöntemleri ve kromatografik tekniklere ilişkin genel bilgiler görsel materyaller ve örnekler üzerinden aktarılır. Saponozit taşıyan drogların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, başlıca etken maddeleri, farmakolojik etkileri ve terapötik kullanım alanları PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde açıklanır. Drogların içerdiği saponozitlerin kimyasal yapıları ile biyolojik etkileri arasındaki ilişkiler örnekler üzerinden değerlendirilir. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
3 Kardiyotonik glikozitlerin tanımı, tarihçesi, kimyasal yapıları ve sınıflandırılması. Steroidal aglikon ve şeker yapıları, primer ve sekonder glikozitler, biyosentezleri, etki mekanizmaları, farmakolojik etkileri, terapötik kullanımları ve toksisiteleri. Demonstrasyon 2: Farmakognozi laboratuvarında gerçekleştirilecek deneylerin tanıtımı. Kül miktar tayini, katı-sıvı ve sıvı-sıvı ekstraksiyon yöntemleri, ince tabaka kromatografisi (İTK), alkaloitlerin titrimetrik ve spektrofotometrik miktar tayinleri, Soxhlet ekstraksiyonu ile sabit yağ eldesi ve su distilasyonu ile uçucu yağ eldesi yöntemlerinin tanıtılması. Kardiyotonik glikozitlerin tanımı, tarihçesi, kimyasal yapıları ve sınıflandırılması PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Steroidal aglikon ve şeker yapıları, primer ve sekonder glikozitler ile biyosentez süreçleri kimyasal yapı örnekleri üzerinden açıklanır. Kardiyotonik glikozitlerin etki mekanizmaları, farmakolojik etkileri, terapötik kullanımları ve toksikolojik özellikleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
4 Kardiyotonik glikozitlerin ekstraksiyonu, izolasyonu, saflaştırılması ve teşhis yöntemleri. Kardiyotonik glikozit taşıyan önemli droglar: Digitalis purpureae Folium, Digitalis lanatae Folium, Strophanthi Semen, Scillae Bulbus, Convallariae Herba, Adonidis Herba ve Nerii Folia. Bu drogların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, başlıca kardiyotonik glikozitleri, farmakolojik etkileri, terapötik kullanım alanları, yan etkileri ve toksikolojik özelliklerinin değerlendirilmesi. Cinchonae cortex droğunda kalite kontrol çalışmaları. Droğun sülfat külü miktarının gravimetrik yöntemle tayini ve sonuçların değerlendirilmesi. İnce tabaka kromatografisi (İTK) yöntemiyle droğun kromatografik saflık kontrolünün gerçekleştirilmesi, kromatografik lekelerin incelenmesi, Rf değerlerinin hesaplanması ve elde edilen sonuçların değerlendirilmesi. Kardiyotonik glikozitlerin ekstraksiyon, izolasyon, saflaştırma ve teşhis yöntemleri PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Kardiyotonik glikozit taşıyan önemli drogların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri ve başlıca etkili bileşikleri kimyasal yapı örnekleri üzerinden açıklanır. Bu drogların farmakolojik etkileri, terapötik kullanım alanları, yan etkileri ve toksikolojik özellikleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
5 Uçucu yağların tanımı, tarihçesi, genel özellikleri ve farmasötik önemi. Uçucu yağların fiziksel ve kimyasal özellikleri, sabit yağlardan farklılıkları, aromaterapideki kullanım alanları ve biyolojik aktiviteleri. Uçucu yağ taşıyan bitkiler, uçucu yağların bitkilerde bulunduğu organlar ve salgı yapıları. Uçucu yağların miktarını ve kimyasal bileşimini etkileyen faktörler. Uçucu yağların elde edilme yöntemleri; su distilasyonu, su buharı distilasyonu, ekstraksiyon ve mekanik yöntemler. Clevenger apareyi ile uçucu yağ eldesi ve miktar tayininin temel prensipleri. Cinchonae cortex droğunda total alkaloit miktar tayini (1. gün). Droğun içerdiği alkaloitlerin ekstraksiyonu ve miktar tayinine yönelik örnek hazırlama işlemleri. Total alkaloit miktarının titrimetrik yöntemle belirlenmesi, spektrofotometrik miktar tayininin ilk aşamalarının gerçekleştirilmesi ve kullanılan yöntemlerin temel prensiplerinin değerlendirilmesi. Uçucu yağların genel özellikleri, bitkisel kaynakları, farmasötik önemleri ve elde edilme yöntemleri PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Uçucu yağların bitkilerdeki salgı yapıları, farklı distilasyon ve ekstraksiyon yöntemleri şemalar ve örnekler üzerinden açıklanır. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
6 Uçucu yağların fiziksel ve kimyasal özellikleri, kimyasal bileşimleri ve sınıflandırılması. Terpenik bileşiklerin izopren kuralına göre sınıflandırılması; hemiterpenler, monoterpenler, seskiterpenler, diterpenler, sesterpenler, triterpenler ve tetraterpenler. Asiklik, monosiklik ve bisiklik monoterpenler ile oksijenli türevlerinin kimyasal yapıları, bitkisel kaynakları ve farmasötik önemleri. Seskiterpenler ve seskiterpen laktonların yapısal özellikleri ve biyolojik aktiviteleri. Uçucu yağların bileşimindeki aromatik maddeler ve diğer bileşik grupları. Uçucu yağ bileşenlerinin ayrılması ve analizinde kullanılan kromatografik yöntemler, gaz kromatografisi ve uçucu yağ miktar tayininde kullanılan volümetrik ve gravimetrik yöntemler. Cinchonae cortex droğunda total alkaloit miktar tayini çalışmalarının tamamlanması. Spektrofotometrik yöntemle total alkaloit miktarının belirlenmesi, absorbans ölçümlerinin gerçekleştirilmesi ve analiz sonuçlarının hesaplanarak değerlendirilmesi. Cinchonae cortex droğunda alkaloitlerin teşhisine yönelik Grahe reaksiyonu ve diğer teşhis reaksiyonlarının uygulanması, gözlenen reaksiyonların yorumlanması. Uçucu yağların kimyasal bileşimleri, terpenik ve aromatik bileşiklerin yapısal özellikleri ve sınıflandırılması PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Monoterpen ve seskiterpenlerin kimyasal yapıları ile bitkisel kaynakları örnekler üzerinden açıklanır. Uçucu yağların miktar tayini, kalite kontrolü ve kromatografik analiz yöntemleri şemalar ve örnek kromatogramlar üzerinden değerlendirilir. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
7 Uçucu yağların bileşiminde bulunan terpenik ve aromatik bileşiklerin sınıflandırılması ve kimyasal özellikleri. Terpenlerin izopren birimlerine göre sınıflandırılması, monoterpen ve seskiterpenlerin yapısal özellikleri. Uçucu yağların önemli bileşenlerinden kafur, mentol ve ökaliptolün kimyasal yapıları, doğal ve sentetik elde ediliş yöntemleri, fizikokimyasal özellikleri, farmakolojik etkileri, kullanım alanları ve toksikolojik özellikleri. Mentha, Eucalyptus, Melaleuca, Salvia, Laurus ve Rosmarinus türlerinden elde edilen droglar ve uçucu yağların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, farmasötik önemleri ve terapötik kullanımlarının değerlendirilmesi. Arasınav haftası dolayısıyla laboratuvar yapılmayacaktır. Uçucu yağlarda bulunan başlıca terpenik bileşiklerin kimyasal yapıları, bitkisel kaynakları ve farmasötik önemleri PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Kafur, mentol ve ökaliptol gibi önemli uçucu yağ bileşenlerinin elde ediliş yöntemleri, farmakolojik etkileri ve kullanım alanları örnekler üzerinden açıklanır. Uçucu yağ taşıyan drogların kimyasal bileşimleri ve terapötik özellikleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
8 Ara sınav Ara sınav haftası dolayısıyla laboratuvar yapılmayacaktır.
9 Uçucu yağların bileşiminde bulunan fenolik bileşikler; timol, karvakrol ve öjenolün kimyasal yapıları, fizikokimyasal özellikleri, doğal kaynakları, elde ediliş yöntemleri, farmakolojik etkileri, terapötik kullanım alanları ve toksikolojik özellikleri. Timol ve karvakrol taşıyan Thymi herba, Thymi aetheroleum, Serpylli herba, Origani herba ve Saturejae hortensis herba droglarının botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri ve farmasötik önemleri. Öjenol taşıyan Caryophylli flos ve Caryophylli aetheroleum droglarının özellikleri ve kullanımları. Rosae aetheroleum ve Aqua Rosae'nin elde ediliş yöntemleri, kimyasal bileşimleri, biyolojik aktiviteleri ve kullanım alanları. Gül yağı yerine kullanılan diğer uçucu yağlar ve bunların farmasötik açıdan değerlendirilmesi. Limon meyvesinden sitrik asit üretimi laboratuvar ortamında uygulamalı olarak gerçekleştirilir. Elde edilen sitrik asidin DAB 9’a göre teşhis reaksiyonları, okzalik asit aranması ve miktar tayini yapılır. Deney sonuçları değerlendirilerek öğrencilerin farmakopeye dayalı kalite kontrol yöntemlerini öğrenmeleri sağlanır. Uçucu yağlarda bulunan timol, karvakrol ve öjenol gibi fenolik bileşiklerin kimyasal yapıları, bitkisel kaynakları, farmakolojik etkileri ve kullanım alanları PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Bu bileşikleri taşıyan drogların kimyasal bileşimleri ve farmasötik özellikleri örnekler üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Gül yağı ve gül suyunun elde ediliş yöntemleri, bileşimleri ve kullanım alanları açıklanır. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
10 Uçucu yağ taşıyan drogların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, başlıca etkili bileşikleri, farmakolojik özellikleri ve farmasötik kullanım alanları. Lavanta, ardıç, turunç, limon, bergamot ve diğer Citrus türlerinden elde edilen uçucu yağların özellikleri, elde ediliş yöntemleri ve kullanımları. Sitronella ve limon otu uçucu yağları ile terpensiz uçucu yağların özellikleri ve farmasötik önemleri. Kakule, pelin otu, mazı, sedir ve Chenopodium türlerinden elde edilen droglar ve uçucu yağların kimyasal bileşimleri, biyolojik etkileri ve toksikolojik özellikleri. Anetol ve anetol taşıyan droglar; anason, yıldız anasonu ve rezene. Kişniş, kimyon, çam, terebentin, muskat, tarçın, melisa ve limon verbena droglarının botanik kaynakları, başlıca bileşikleri ve kullanım alanları. Hamamelis suyu ve diğer aromatik bitkisel ürünlerin farmasötik özelliklerinin değerlendirilmesi. Sesami semen droğunda sabit yağ miktar tayini gravimetrik yöntemle uygulamalı olarak gerçekleştirilir. Sabit yağların kalite kontrolü kapsamında organoleptik muayene, çözünürlük testleri, fiziksel tayinler ve bazı kimyasal sabitelerin belirlenmesine yönelik deneyler laboratuvar ortamında yapılır. Elde edilen sonuçlar değerlendirilerek öğrencilerin sabit yağların kalite kontrol yöntemlerini öğrenmeleri sağlanır. Uçucu yağ taşıyan drogların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, başlıca etkili bileşikleri ve farmasötik önemleri PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Farklı bitki türlerinden elde edilen uçucu yağların kimyasal özellikleri, elde ediliş yöntemleri, farmakolojik etkileri ve kullanım alanları örnekler üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Drogların terapötik kullanımları, toksikolojik özellikleri ve kalite kriterleri üzerinde durulur. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
11 Uçucu yağ taşıyan drogların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, başlıca etkili bileşikleri, farmakolojik özellikleri ve kullanım alanları. Papatya, tarhun, pire otu, safran, süsen, maydanoz, fesleğen ve çörtük otu gibi bitkisel drogların farmasötik ve toksikolojik açıdan değerlendirilmesi. Reçinelerin tanımı, fizikokimyasal özellikleri, bitkilerde bulunuşları, sınıflandırılması ve elde ediliş yöntemleri. Oleorezinler, gomrezinler, oleogomrezinler ve balsamların özellikleri. Mastix, Styrax liquidus, Balsamum Tolutanum, Terebinthina, Colophonium, Myrrha ve diğer reçineli drogların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri ve farmasötik önemleri. Latekslerin tanımı, bitkilerde bulunuşları, kimyasal bileşimleri ve elde ediliş yöntemleri. Kauçuk ve diğer lateks kaynaklarının özellikleri, kullanım alanları ve farmasötik önemleri. Katranların genel özellikleri, elde ediliş yöntemleri ve farmasötik kullanım alanları. Sabit yağların kalite kontrolü kapsamında sabunlaşmayan kısım tayini laboratuvar ortamında uygulamalı olarak gerçekleştirilir. Yabancı yağların tespitine yönelik olarak susam yağı için Baudouin reaksiyonu ve pamuk yağı için Halphen reaksiyonu uygulanır. Deneylerde gözlenen reaksiyonlar ve elde edilen sonuçlar değerlendirilerek öğrencilerin sabit yağların saflık ve kalite kontrol yöntemlerini öğrenmeleri sağlanır. Uçucu yağ taşıyan droglar, reçineler, lateksler ve katranların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, fizikokimyasal özellikleri ve farmasötik önemleri PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Başlıca etkili bileşiklerin kimyasal yapıları, elde ediliş yöntemleri, farmakolojik etkileri ve kullanım alanları örnekler üzerinden açıklanır. Reçineli ürünlerin sınıflandırılması, latekslerin özellikleri ve katranların kalite kontrol yöntemleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
12 Antibiyotiklerin tanımı, tarihçesi, doğal kaynakları, kimyasal sınıflandırılması, etki mekanizmaları ve farmasötik önemleri. Doğal, yarı sentetik ve sentetik antibiyotiklerin özellikleri, elde ediliş yöntemleri, farmakolojik etkileri, yan etkileri ve antibiyotik direnci. Polipeptid antibiyotikler, aminoglikozidler, tetrasiklinler ve beta-laktam antibiyotiklerin genel özellikleri. Bitkisel kaynaklı antimikrobiyal bileşiklerin sınıflandırılması; fenolik bileşikler, flavonoidler, tanenler, kumarinler, terpenoidler, uçucu yağlar, saponinler, alkaloidler ve antimikrobiyal peptidler. Bu bileşiklerin kimyasal yapıları, antimikrobiyal etki mekanizmaları ve biyolojik aktiviteleri. Antimikrobiyal aktivite gösteren başlıca bitki familyaları ve önemli bitkisel drogların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, etkili bileşikleri ve kullanım alanları. Propolis ve diğer kompleks doğal ürünlerin antimikrobiyal özellikleri, farmasötik potansiyelleri ve kullanım sınırlılıklarının değerlendirilmesi. Anisi fructus droğunda uçucu yağ miktar tayini gravimetrik yöntemle laboratuvar ortamında uygulamalı olarak gerçekleştirilir. Drogun içerdiği bileşiklerin incelenmesine yönelik kromatografik çalışma yapılır. Deney sonuçları değerlendirilerek öğrencilerin uçucu yağ taşıyan drogların kalite kontrol yöntemlerini öğrenmeleri sağlanır. Antibiyotiklerin doğal kaynakları, kimyasal sınıflandırılması, etki mekanizmaları ve farmasötik önemleri PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Klasik antibiyotikler ile bitkisel kaynaklı antimikrobiyal bileşiklerin etki mekanizmaları karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Antimikrobiyal aktivite gösteren sekonder metabolitlerin kimyasal yapıları, biyolojik etkileri ve bitkisel kaynakları örnekler üzerinden açıklanır. Önemli antimikrobiyal drogların farmakolojik özellikleri, kullanım alanları, güvenlilikleri ve farmasötik potansiyelleri üzerinde durulur. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
13 Psikoaktif bitkilerin tanımı, sınıflandırılması, tarihsel ve geleneksel kullanımları, başlıca etkili bileşikleri ve merkezi sinir sistemi üzerindeki etkileri. Uyarıcı, sedatif, hipnotik, narkotik ve halüsinojenik etkili doğal bileşiklerin farmakolojik etki mekanizmaları ve toksikolojik özellikleri. Dopaminerjik, serotonerjik, GABAerjik, opioiderjik ve endokannabinoid sistemlerin psikoaktif etkilerdeki rolleri. Cannabis sativa ve kannabinoidlerin kimyasal bileşimleri, etki mekanizmaları ve tıbbi kullanım alanları. Yeni nesil psikoaktif maddelerin sınıflandırılması, doğal ve sentetik kaynakları ve halk sağlığı açısından oluşturdukları riskler. Lophophora williamsii, Banisteriopsis caapi, Psychotria viridis, Psilocybe türleri, Argyreia nervosa, Tabernanthe iboga, Mitragyna speciosa, Salvia divinorum, Areca catechu, Piper methysticum, Catha edulis, Datura stramonium ve Mandragora officinarum gibi psikoaktif bitki ve mantarların botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, başlıca aktif maddeleri, farmakolojik etkileri, geleneksel kullanımları, toksisiteleri ve bağımlılık potansiyellerinin değerlendirilmesi. Laboratuvar sınavı Psikoaktif bitkilerin sınıflandırılması, botanik kaynakları, kimyasal bileşimleri, başlıca etkili bileşikleri ve farmakolojik özellikleri PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Psikoaktif bileşiklerin merkezi sinir sistemi üzerindeki etki mekanizmaları, reseptör etkileşimleri ve biyolojik etkileri örnekler üzerinden açıklanır. Farklı psikoaktif bitkilerin geleneksel ve tıbbi kullanımları, toksikolojik özellikleri, bağımlılık potansiyelleri ve halk sağlığı açısından taşıdıkları riskler karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
14 Fitoterapi, aromaterapi ve homeopatinin tanımı, tarihçesi, temel prensipleri ve sağlık alanındaki yeri. Fitoterapide kullanılan tıbbi bitkiler ve bitkisel preparatlar, aromaterapide uçucu yağların kullanım esasları ve homeopatinin temel kavramları. Bu yaklaşımların bilimsel dayanakları, etkinlik ve güvenlilik açısından değerlendirilmesi ve eczacının danışmanlık rolü. Telafi ve Tamamlama laboratuvarları
15 Tıbbi çayların tanımı, tarihçesi, fitoterapideki yeri, sınıflandırılması ve farmasötik önemi. Tıbbi çayların hazırlanmasında kullanılan bitkisel drogların seçiminde dikkat edilmesi gereken kriterler; botanik kaynakları, etkili bileşikleri, kalite standartları, güvenlilikleri ve uygun saklama koşulları. Tıbbi çayların hazırlanma yöntemleri; infüzyon, dekoksiyon ve soğuk maserasyon teknikleri. Poşet çaylar, instant çaylar ve granül çayların özellikleri, hazırlanışları, avantajları ve dezavantajları. Tek drog içeren ve karışım halinde hazırlanan tıbbi çayların formülasyon prensipleri; esas drog, yardımcı drog, tat ve koku düzeltici ve renk verici drogların seçimi. Tıbbi çayların kalite kontrolü, standardizasyonu, dozajları, endikasyonları, kontrendikasyonları, yan etkileri ve ilaç etkileşimleri. Sindirim sistemi, solunum sistemi, üriner sistem ve sinir sistemi rahatsızlıklarında kullanılan tıbbi çaylar ile karminatif, diüretik, laksatif, sedatif, pektoral ve diğer terapötik amaçlarla kullanılan bitkisel drogların kimyasal bileşimleri, farmakolojik özellikleri ve kullanım alanlarının değerlendirilmesi. Tıbbi çayların genel özellikleri, sınıflandırılması, hazırlanma yöntemleri ve fitoterapideki kullanım alanları PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde anlatılır. Tıbbi çay formülasyonlarında kullanılan bitkisel drogların seçimi, kimyasal bileşimleri, farmakolojik etkileri ve kalite kriterleri örnekler üzerinden açıklanır. İnfüzyon, dekoksiyon ve maserasyon yöntemleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Farklı terapötik amaçlarla hazırlanan tekli ve karışım tıbbi çayların formülasyon prensipleri, güvenlilikleri ve kullanım alanları üzerinde durulur. Konular soru-cevap yöntemiyle pekiştirilir.
16 Final sınavı

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

1. Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, Farmakognozi Anabilim Dalı. Farmakognozi III Ders Notları, 2026. 2. Tanker, M., Tanker, N. Farmakognozi, Cilt 1–2. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları, Ankara. 3. Bruneton, J. Pharmacognosy, Phytochemistry, Medicinal Plants. 2. Baskı, Intercept Ltd., 1999. 4. Evans, W. C. Trease and Evans' Pharmacognosy. 14. Baskı, W. B. Saunders, 1996. 5. European Pharmacopoeia. European Directorate for the Quality of Medicines & HealthCare (EDQM), Council of Europe. 6. ESCOP Monographs: The Scientific Foundation for Herbal Medicinal Products. European Scientific Cooperative on Phytotherapy.

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları

Dersler, PowerPoint sunumları ve görsel materyaller eşliğinde teorik anlatım, örnekler üzerinden karşılaştırmalı değerlendirme ve soru-cevap yöntemleriyle yürütülür. Bitkisel drogların kimyasal bileşimleri, farmakolojik etkileri, terapötik kullanımları ve güvenlilikleri tartışılır. Laboratuvar çalışmalarında demonstrasyon ve uygulamalı deney yöntemleri kullanılarak ekstraksiyon, kromatografik analiz, teşhis, miktar tayini ve kalite kontrol işlemleri gerçekleştirilir. Deney sonuçları değerlendirilerek teorik bilgilerin uygulamayla ilişkilendirilmesi sağlanır.

Değerlendirme

Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri Adet Değer
Ara Sınav 1 100
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri Adet Değer
Final Sınavı 1 100
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 40
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 60

Staj Durumu

yok

İş Yükü Hesaplaması

Etkinlikler Sayısı Süresi (saat) Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav 1 1 1
Final Sınavı 1 1 1
Derse Katılım 14 1 21
Uygulama/Pratik 12 4 48
Rapor Hazırlama 10 2 20
Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma 1 8 8
Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma 1 12 12
Laboratuvar Ara Sınavı 1 3 3
Laboratuvar Sınavı 1 3 3
Toplam İş Yükü (saat) 117

Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi

PÇ 1 PÇ 2 PÇ 3 PÇ 4 PÇ 5 PÇ 6 PÇ 7 PÇ 8 PÇ 9 PÇ 10 PÇ 11 PÇ 12 PÇ 13 PÇ 14 PÇ 15 PÇ 16 PÇ 17 PÇ 18 PÇ 19 PÇ 20 PÇ 21
ÖÇ 1 1 2 1 1 1 3 5 5 5 2 4 1 1 1 1 1 1 1 2 2 3
ÖÇ 2 2 4 1 1 2 4 5 4 5 4 4 2 2 3 3 2 2 3 2 2 3
ÖÇ 3 1 2 1 1 2 4 5 4 5 2 4 1 2 2 1 1 1 1 2 2 3
ÖÇ 4 3 5 1 2 4 5 5 5 5 3 4 3 3 4 3 3 3 3 2 2 3
ÖÇ 5 1 3 1 1 2 3 5 5 5 3 4 1 1 1 1 1 1 1 2 2 3
ÖÇ 6 1 2 1 1 2 3 5 4 3 3 4 1 1 1 1 1 1 1 2 2 3
ÖÇ 7 2 4 1 2 3 4 5 3 4 3 4 2 2 3 3 2 2 3 2 2 3
ÖÇ 8 4 4 2 3 4 4 2 3 4 4 3 4 2 1 2 3 3 2 2 2 3
ÖÇ 9
ÖÇ 10
ÖÇ 11
ÖÇ 12
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek