GERİ DÖN

Ders Öğretim Planı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS
3501002682026 TASAVVUFTA BENLİK VE DÖNÜŞÜM Seçmeli Ders Grubu 2 4 4,00

Dersin Seviyesi

Lisans

Dersin Sunulduğu Dil

Türkçe

Dersin Amacı

Bu dersin amacı, tasavvuf düşüncesinde insanın kendilik ve dönüşüm tecrübesini özellikle Hâris el-Muhâsibî'nin düşüncesi üzerinden incelemektir. Dersin merkezinde nefs, benlik, kalp, akıl, niyet, havâtır, murakabe, muhasebe, vicdan, tövbe, ihlâs ve ahlâkî dönüşüm kavramları bulunmaktadır.Öğrencinin Muhâsibî'nin insanın iç dünyasına ilişkin analizlerinden hareketle nefsin nasıl tanındığını, kişinin kendisiyle nasıl hesaplaştığını ve bu muhasebenin nasıl ahlâkî bir dönüşüme dönüştüğünü kavraması hedeflenmektedir.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Dr. Öğr. Üyesi Nuriye İnci

Öğrenme Çıktıları

1 Tasavvuf düşüncesinde nefs ve benlik kavramlarını açıklar.
2 Hâris el-Muhâsibî'nin hayatını, dönemini ve tasavvuf düşüncesindeki yerini açıklar.
3 Muhâsibî'nin temel eserlerini ve özellikle er-Riâye'yi tanır.
4 Muhâsibî'nin nefs anlayışını kalp, akıl, niyet ve irade ile ilişkilendirir.
5 Muhasebe ve murakabenin tasavvufî dönüşümdeki işlevini açıklar.
6 Riyâ, kibir, haset, öfke ve hırs gibi nefsânî eğilimleri analiz eder.
7 Muhâsibî'nin nefs muhasebesini modern öz-farkındalık ve öz-denetim kavramlarıyla karşılaştırır.
8 Birincil ve ikincil kaynaklardan hareketle Muhâsibî'nin benlik ve dönüşüm anlayışını akademik olarak analiz eder.

Öğretim Sistemi

Birinci Öğretim

Dersin Ön Koşulu Olan Dersler

Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar

[Yok]

Dersin İçeriği

Tasavvuf düşüncesinde insan, nefs ve benlik anlayışı; Hâris el-Muhâsibî'nin hayatı ve düşünce dünyası; er-Riâye li-hukûkillâh başta olmak üzere temel eserleri; nefs, kalp, akıl ve niyet ilişkisi; havâtır; murakabe ve muhasebe; riyâ ve benlik sunumu; kibir, haset, öfke ve hırs; vicdanın kavramsal zemini; pişmanlık, mahcubiyet ve tövbe; ihlâs ve ahlâkî dönüşüm.

Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği

Hafta Konular (Teorik) Öğretim Yöntem ve Teknikleri Ön Hazırlık
1 Tasavvufta İnsan ve Benlik Problemi: Nefs, ruh, kalp, akıl ve benlik. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
2 Hâris el-Muhâsibî: Hayatı, dönemi, Bağdat tasavvuf çevresi ve düşünce dünyası. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
3 Muhâsibî'de Nefs: Nefsin tanınması, hevâ, arzu ve nefsle mücadele. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
4 Nefs, Benlik ve Kendilik Algısı: İnsan kendisini nasıl tanır? Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
5 Niyet ve Ahlâkî Benlik: Davranışın görünmeyen yönü ve niyet. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
6 Havâtır ve Vicdanın Kavramsal Zemini: Kalp, akıl, zamîr ve sırr. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
7 vize
8 Murakabe ve Muhasebe: Kendini izlemek ve kendinden hesap sormak. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
9 Nefs Muhasebesinin Psikolojik Boyutu: Öz-farkındalık, öz-denetim ve iç gözlem. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
10 Riyâ ve Benliğin Başkasının Bakışına Bağımlılığı: Riyâ ve ihlâs. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
11 Benliğin Hastalıkları: Kibir, ucb, haset, öfke ve hırs. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.
12 Vicdan Muhasebesi: Pişmanlık, mahcubiyet, hayâ ve tövbe. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi
13 Muhâsibî'de Ahlâkî Benlik: İhlâs, tevazu, sabır, şükür ve mârifet. Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi
14 final

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Hâris el-Muhâsibî, er-Riâye: Nefs Muhasebesinin Temelleri, çev. Şahin Filiz – Hülya Küçük. Hâris el-Muhâsibî, Âdâbü'n-Nüfûs.Hâris el-Muhâsibî, Kitâbü't-Tevehhüm. Hâris el-Muhâsibî, el-Akl ve Fehmü'l-Kur'ân.Hâris el-Muhâsibî, Risâletü'l-Müsterşidîn. Nuriye İnci, “Muhâsibî'nin Eserlerinde Vicdanın Kavramsal ve Problematik Zemini”, İslâmî Araştırmalar, 33/2 (2022), 575–595. Nuriye İnci, Muhasibi'nin Tasavvuf Düşüncesinde Vicdan, Sonçağ Yay.

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları

Ders anlatımı, Birincil metin okuma, Kavram analizi, Tartışma, Grup çalışması, Öğrenci sunumları, Karşılaştırmalı okuma Akademik makale incelemesi.

Değerlendirme

Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri Adet Değer
Ara Sınav 1 100
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri Adet Değer
Final Sınavı 1 100
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 40
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 60

Staj Durumu

yok

İş Yükü Hesaplaması

Etkinlikler Sayısı Süresi (saat) Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav 1 1 1
Final Sınavı 1 1 1
Derse Katılım 14 1 14
Bireysel Çalışma 14 1 14
Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma 14 1 14
Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma 20 2 40
Okuma 15 2 30
Toplam İş Yükü (saat) 114

Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi

PÇ 1 PÇ 2 PÇ 3 PÇ 4 PÇ 5 PÇ 6 PÇ 7 PÇ 8 PÇ 9 PÇ 10 PÇ 11 PÇ 12 PÇ 13 PÇ 14 PÇ 15
ÖÇ 1 4 5 4 4
ÖÇ 2 3 4
ÖÇ 3 4
ÖÇ 4 4
ÖÇ 5 4
ÖÇ 6 3
ÖÇ 7 3 5
ÖÇ 8 5 4 5
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek