GERİ DÖN

Ders Öğretim Planı


Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS
9101015382026 Astrofiziksel Dizgelerde Kararsızlıklar Seçmeli Ders Grubu 1 2 8,00

Yüksek Lisans


Türkçe


Bu dersin amacı, astrofiziksel dizgelerde ortaya çıkan kararsızlık mekanizmalarını fiziksel temelleriyle incelemek ve bu süreçlerin dizgelerin oluşumu, evrimi ve gözlenebilir özellikleri üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koymaktır. Kararsızlıklar; yıldız oluşumundan disk evrimine, açısal momentum taşınımından manyetik alanların güçlenmesine kadar pek çok astrofiziksel olayın temelinde yatar. Bu ders kapsamında, doğrusal kararlılık analizi yaklaşımı tanıtılacak; çekimsel, hidrodinamik, manyetohidrodinamik ve termal kararsızlık türleri farklı astrofiziksel ortamlardaki (yıldız içi ortamlar, toplanma diskleri, çift yıldız sistemleri, yıldızlararası ortam, gökadalar) uygulamalarıyla birlikte ele alınacaktır. Öğrencilerin, fiziksel sezgi ile matematiksel çerçeveyi birlikte kullanarak bir dizgenin hangi koşullarda kararlı ya da kararsız olacağını değerlendirebilme ve bu kararsızlıkların evrimsel sonuçlarını yorumlayabilme becerisi kazanmaları hedeflenmektedir.


Doç. Dr. Suzan DOĞAN


1 Astrofiziksel dizgelerde kararlılık ve kararsızlık kavramlarını fiziksel temelleriyle açıklayabilme.
2 Lineer kararlılık analizinin temel varsayımlarını ve pertürbasyon yaklaşımını kavrayabilme.
3 Çekimsel (Jeans) kararsızlığın fiziksel kökenini ve astrofiziksel sonuçlarını açıklayabilme.
4 Konvektif kararsızlığın fiziksel temelini ve Schwarzschild ölçütünü kavrayabilme.
5 Dönen akışkanlarda Rayleigh kararlılık ölçütünü kavrayabilme.
6 Rayleigh–Taylor ve Kelvin–Helmholtz kararsızlıklarının fiziksel mekanizmalarını kavrayabilme.
7 Termal kararsızlık süreçlerini ve enerji dengesi ile bağlantılarını açıklayabilme.
8 Manyetohidrodinamik kararsızlıkların ve manyetik alan büyütme süreçlerinin fiziksel temelini kavrayabilme.
9 Kararsızlıkların açısal momentum taşınımı, evrim ve yapı oluşumu üzerindeki rolünü açıklayabilme.
10 Lineer rejimden nonlineer gelişime geçiş sürecini kavrayabilme.
11 Kuramsal kararsızlık modelleri ile gözlemsel sonuçlar arasındaki ilişkiyi kavrayabilme.

Birinci Öğretim


Yok


Yok


Kararlılık ve kararsızlık kavramı; denge durumları ve pertürbasyon yaklaşımı; lineer kararlılık analizinin temel prensipleri; büyüme oranları ve zaman ölçekleri; çekimsel (Jeans) kararsızlık; dönme ve açısal momentum kriterleri (Rayleigh ölçütü); konvektif kararsızlık ve Schwarzschild ölçütü; Rayleigh–Taylor ve Kelvin–Helmholtz kararsızlıkları; termal kararsızlık ve enerji dengesi; disk kararsızlıkları ve Toomre ölçütü; manyetohidrodinamik kararsızlıklar (özellikle manyetik-dönme kararsızlığı); türbülans gelişimi ve açısal momentum taşınımı; manyetik alan büyütme süreçleri ve dinamo; lineer rejimden nonlineer evrime geçiş; farklı astrofiziksel ortamlarda (diskler, yıldız içi ortamlar, yıldızlararası ortam, çift yıldız sistemleri, gökadalar) kararsızlık uygulamaları; kuramsal modeller ile gözlemsel sonuçların ilişkilendirilmesi.


Hafta Konular (Teorik) Öğretim Yöntem ve Teknikleri Ön Hazırlık
1 Kararlılık ve kararsızlık kavramı; denge durumları; pertürbasyon yaklaşımına giriş Basit sistemlerde lineer kararlılık örneği Ön okuma.
2 Lineer kararlılık analizi; büyüme oranı; zaman ölçekleri Dağılma bağıntısı türetme, büyüme oranı hesabı Ön okuma.
3 Çekimsel (Jeans) kararsızlık; Jeans uzunluğu ve kütlesi Jeans ölçütünün türetilmesi Ön okuma.
4 Konvektif kararsızlık; Schwarzschild ölçütü; yıldız içi uygulamalar Schwarzschild ölçütünün türetilmesi Ön okuma.
5 Dönen akışkanlarda kararlılık; Rayleigh ölçütü Açısal momentum dağılımı analizi Ön okuma.
6 Termal kararsızlık; enerji dengesi Soğuma eğrisi analizi Ön okuma.
7 ARA SINAV Yazılı sınav Sınav için bireysel çalışma.
8 Disk kararsızlıkları; Toomre kriteri Toomre Q hesaplaması Ön okuma.
9 Manyetohidrodinamik kararsızlıklar; Manyetik-dönme kararsızlığı Manyetik alan etkisi analizi Ön okuma.
10 Manyetik alan büyütme ve dinamo süreçleri Manyetik alan etkisi analizi Ön okuma.
11 Türbülans ve açısal momentum taşınımı Disk evrimi tartışması Ön okuma.
12 Lineer rejimden nonlineer gelişime geçiş Simülasyon çıktıları üzerinden yorum Ön okuma.
13 Astrofiziksel ortamlarda kararsızlık uygulamaları Öğrenci sunumları 1 Sunum için bireysel çalışma.
14 Kuramsal modeller ve gözlemsel sonuçların karşılaştırılması Öğrenci sunumları 2 Sunum için bireysel çalışma.
15 YARIYIL SONU SINAVI Yazılı sınav Sınav için bireysel çalışma.

1. Choudhuri, A. R. – The Physics of Fluids and Plasmas: An Introduction for Astrophysicists 2. Pringle, J. E. & King, A. R. – Astrophysical Flows 3. Chandrasekhar, S. – Hydrodynamic and Hydromagnetic Stability 4. Shu, F. H. – The Physics of Astrophysics, Vol. II: Gas Dynamics 5. Seçili güncel makaleler (Jeans kararsızlığı, MRI, Rayleigh–Taylor, Kelvin–Helmholtz, disk kararsızlıkları ve dinamo süreçleri üzerine)


İş yükü başlığı altında ayrıntılı olarak verilmiştir.


Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri Adet Değer
Ara Sınav 1 100
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri Adet Değer
Final Sınavı 1 100
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 40
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 60

Yok


Etkinlikler Sayısı Süresi (saat) Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav 1 2 2
Final Sınavı 1 2 2
Derse Katılım 14 3 42
Makale Kritik Etme 6 10 60
Bireysel Çalışma 12 1 12
Ödev Problemleri için Bireysel Çalışma 5 12 60
Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma 1 20 20
Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma 1 30 30
Okuma 12 1 12
Toplam İş Yükü (saat) 240

PÇ 1 PÇ 2 PÇ 3 PÇ 4 PÇ 5 PÇ 6 PÇ 7
ÖÇ 1 3 3 3 5 3
ÖÇ 2 5 3 3 5 2
ÖÇ 3 5 4 3 3 5 3
ÖÇ 4 4 2 3 3 5 3
ÖÇ 5 4 2 3 3 5 2
ÖÇ 6 5 3 3 3 5 3
ÖÇ 7 5 2 3 3 5 3
ÖÇ 8 5 4 3 3 5 3
ÖÇ 9 5 4 3 3 5 5
ÖÇ 10 5 5 3 3 5 3
ÖÇ 11 5 5 3 3 5 5
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek