GERİ DÖN
Ders Öğretim Planı
| Dersin Kodu | Dersin Adı | Dersin Türü | Yıl | Yarıyıl | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| 9204025742024 | Transatlantik Güvenlik | Seçmeli Ders Grubu | 1 | 2 | 6,00 |
Dersin Seviyesi
Yüksek Lisans
Dersin Sunulduğu Dil
Türkçe
Dersin Amacı
Bu ders Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD ve AB ülkeleri arasındaki ilişkinin dinamiklerini incelemeyi amaçlamaktadır. İki taraf Soğuk savaş döneminde ortak değerlerini Sovyetler Birliğine karşı birlikte savunmuşlar, transatlantik ittifak bu dönemde en parlak günlerini yaşamıştır. 1990 sonrasında ise AB’nin derinleşen entegrasyonu ve ABD’nin dönüşen çıkarları gibi değişen dinamikler çerçevesinde yeniden evrilmiştir. 2002 yılında ise Irak müdahalesi transatlatik ittifakta derin bir çatağa neden olmuş ve transatlantik ilişkinin akademik çevrelerde yeniden irdelenmesi gündeme gelmiştir. Bu çerçevede ders değişen transatlantik ilişkinin uluslararası ilişkiler açısından öneminin sorgulanmasını hedeflemektedir.
Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri
Prof. Dr. Sinem ÜNALDILAR
Öğrenme Çıktıları
| 1 | Soğuk Savaş sonrasında değişen transatlantik ilişkilerin dinamiklerini analiz etmek. |
| 2 | Transatlantik ilişkilerin dünya politikasını nasıl etkilediğini kavramak |
| 3 | Irak, Afganistan, Libya müdahalelerinin arka planını çözümleyerek uluslararası müdahaleleri transatlantik ilişkilerin dinamiği ile okumak |
Öğretim Sistemi
Birinci Öğretim
Dersin Ön Koşulu Olan Dersler
Yok
Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar
Yok
Dersin İçeriği
Soğuk Savaş döneminde batının ve batı değerlerinin savunulması amacına hizmet eden transatlantik ittifak ve bu ittifakın üyeleri arasındaki ilişkiler Soğuk Savaş sonrası dönemde kendi dinamiklerini yaratarak yeniden evrilmiştir. Öncelikle transatlantik ilişkinin temelini oluşturan sosyo kültürel faktörlerin incelenerek transatlantik ilişkinin temellerini oluşturan faktörler analiz edilecektir. Daha sonra transatlantik ilişkinin aktörleri olan İngiltere, Almanya, Fransa ile ABD ilişkileri ele alınacak, transatlantik ilişkideki uzlaşma çatışma dinamiklerinin Irak, Libya, Afganistan gibi müdahalelerin etkinliğini nasıl etkilediği incelenecektir. Bununla birlikte küresel ekonominin yönetilmesinde transatlantik ittifakın ağırlığını devam ettirip ettirmediği sorgulanmaya çalışılacak ve değişen dinamikler çerçevesinde ilişkinin geleceği konusunda çıkarımlar yapılacaktır.
Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği
| Hafta | Konular (Teorik) | Öğretim Yöntem ve Teknikleri | Ön Hazırlık |
|---|---|---|---|
| 1 | Transatlantik İlişkilerin Genel Değerlendirilmesi | Ders Anlatımı, Soru Cevap ve Tratışma | Soğuk Savaş dönemi, NATO’nun kuruluşu ve Avrupa entegrasyonu (AB) süreçlerine dair temel tarihsel metinlerin ders öncesinde gözden geçirilmesi Jussi Hanhimaki, Barbara Zanchetta, Benedikt Schoenborn, Transatlantic Relations since 1945 An Introduction Routledge,2012. Donald Abelson, Stephen Brooks, Transatlantic Relations Challenge and Resilience, Routledge 2022. |
| 2 | Transatlantik İlişkinin Sosyo Kültürel Boyutu/Taraflar Arasındaki Çatışma ve Uzlaşma Kültürünün Değerlendirilmesi Ortak Değerler Bağlamında Transatlantik Kimliğinin İnşası Avrupalılık ve Amerikalılık: Tarihsel ve Kültürel Kırılma Noktaları Toplumsal Model Farklılıkları: Amerikan Bireyciliği ve Avrupa Sosyal Devlet Anlayışı Din, Sekülerizm ve İnanç: İki Yakadaki Muhafazakârlık ve İlerleme Algısı Popülizm, Kimlik Politikaları ve Kutuplaşmanın Transatlantik Boyutu | Ders Anlatımı, Soru Cevap ve Tartışma | Öğrencilerin ders öncesinde Transatlantik ilişkilerin tarihsel gelişimine ve tarafların temel siyasi değerlerine ilişkin genel literatür taraması yapması beklenmektedir. Ayrıca ders gününe kadar belirlenen makaleleri okumaları, ders sırasındaki tartışmalara aktif katılım sağlamaları ve küresel gündemdeki Transatlantik konuları takip etmeleri gerekmektedir. |
| 3 | Soğuk Savaş’ın Sona Ermesi ve Yugoslavya’nın Dağılma Süreci Soğuk Savaş’ın Sonu ve Balkanlar’da Jeopolitik Dönüşüm Dağılmayı Tetikleyen İç Dinamikler Bağımsızlık İlanları ve Çatışma Süreci Uluslararası Toplumun Rolü ve Müdahale Dinamikleri | Ders Anlatımı, Soru Cevap ve Tartışma | Öğrencilerin ders öncesinde Tito sonrası Yugoslavya'nın siyasi yapısı, 1990'lardaki bağımsızlık ilanları ve bölgesel çatışmalar hakkında temel literatür taraması yapması gerekmektedir. Ayrıca öğrencilerin derse gelmeden önce belirlenen haftalık okumaları tamamlamaları ve uluslararası toplum ile NATO’nun bölgedeki kriz yönetimi rolüne dair tartışmalara aktif katılım sağlamaları beklenmektedir. |
| 4 | ABD’nin AB Genişleme ve Derinleşme Sürecine Bakışı Transatlantik Çerçeve ve Stratejik Yaklaşım / Transatlantic Framework and Strategic Approach Güvenlik ve NATO Boyutu / Security and NATO Dimension Ekonomik ve Ticari İlişkiler / Economic and Trade Relations Bölgesel Genişleme Odakları / Regional Enlargement Foci Normatif ve Kurumsal Denge / Normative and Institutional Balance | Ders Anlatımı, Soru Cevap ve Tartışma | ğrencilerin ders öncesinde Transatlantik ilişkiler ve NATO-AB güvenlik mimarisi üzerine temel literatür taraması yapması beklenmektedir. Ayrıca öğrencilerin, ABD başkanlık yönetimlerinin AB'nin stratejik özerkliğine bakışını veya bölgesel genişleme odaklarını ele alan 3-4 sayfalık kısa bir araştırma ödevi (short policy paper) hazırlamaları ve ders sırasındaki tartışmalara aktif katılım sağlamaları gerekmektedir. |
| 5 | Batı İttifakı'nın Rusya İle İlişkileri Tarihsel Arka Plan ve Soğuk Savaş Sonrası Dönem / Historical Background and Post-Cold War Era NATO-Rusya İlişkileri ve Doğuya Genişleme / NATO-Russia Relations and Eastern Enlargement Krizler, Çatışmalar ve Kırılma Noktaları / Crises, Conflicts, and Turning Points Enerji, Ekonomi ve Jeopolitik Rekabet / Energy, Economy, and Geopolitical Competition Gelecek Perspektifi ve Yeni Güvenlik Dengeleri / Future Outlook and New Security Balances | Ders Anlatımı ve Öğrencinin Konu Sunumu | Öğrencilerin, ders öncesinde ilgili haftanın konusuna uygun olarak hazırladıkları sunum slaytlarını ve sunum özetini (handout) dersten en geç 24 saat önce öğretim elemanına iletmeleri gerekmektedir. Sunumu yapacak öğrencilerin konuya ilişkin temel ve güncel literatürü inceleyerek interaktif bir tartışma ortamı kurgulamaları; derse katılan diğer öğrencilerin ise sunulacak konuyu önceden okuyarak soru ve yorumlarıyla tartışmaya aktif katılım sağlamaları beklenmektedir. |
| 6 | Çin ve Transatlantik Güvenlik ABD’nin Çin Stratejisi ve Transatlantik Boyutu Avrupa Birliği’nin Çin Politikası: Stratejik Özerklik ve İkilem Ekonomik Güvenlik, Ticaret ve Teknoloji Rekabeti Güvenlik, Hint-Pasifik ve NATO’nun Genişleyen Vizyonu Değerler, Küresel Yönetişim ve Gelecek Senaryoları | Ders Anlatımı ve Öğrencinin Konu Sunumu | Öğrencilerin, ders öncesinde ilgili haftanın konusuna uygun olarak hazırladıkları sunum slaytlarını ve sunum özetini (handout) dersten en geç 24 saat önce öğretim elemanına iletmeleri gerekmektedir. Sunumu yapacak öğrencilerin konuya ilişkin temel ve güncel literatürü inceleyerek interaktif bir tartışma ortamı kurgulamaları; derse katılan diğer öğrencilerin ise sunulacak konuyu önceden okuyarak soru ve yorumlarıyla tartışmaya aktif katılım sağlamaları beklenmektedir. |
| 7 | Brexit'in Transatlantik Güvenlik Mimarisine Etkisi İngiltere'nin AB'den Ayrılışı Sonrası Transatlantik Güvenlik Mimarisi ve NATO-AB İlişkileri Post-Brexit Döneminde Avrupa Güvenliği: Bölgesel Savunma İş Birlikleri ve Stratejik Özerklik Brexit'in Transatlantik Güvenlik Mimarisine Etkileri: Askeri, İstihbari ve Diplomatik Boyutlar Avrupa Güvenlik Mimarisi ve Brexit: İngiltere-ABD-AB Üçgeninde Güvenlik Politikalar | Ders Anlatımı ve Öğrencinin Konu Sunumu | Öğrencilerin, ders öncesinde ilgili haftanın konusuna uygun olarak hazırladıkları sunum slaytlarını ve sunum özetini (handout) dersten en geç 24 saat önce öğretim elemanına iletmeleri gerekmektedir. Sunumu yapacak öğrencilerin konuya ilişkin temel ve güncel literatürü inceleyerek interaktif bir tartışma ortamı kurgulamaları; derse katılan diğer öğrencilerin ise sunulacak konuyu önceden okuyarak soru ve yorumlarıyla tartışmaya aktif katılım sağlamaları beklenmektedir. |
| 8 | Vize | Vize Sınavı İçin Hazırlık Olabilecek Makalelerin Okunması | Vize İçin Bireysel Hazırlanma |
| 9 | Iran ve Transatlantik Güvelik İran’ın Bölgesel Politikaları ve Transatlantik Güvenliğe Etkileri Transatlantik Güvenlik Mimarisi Çerçevesinde İran Nukleer Programı ve Bölgesel Güvenlik İran-Batı İlişkileri: Transatlantik İttifakın Orta Doğu Güvenlik Stratejileri Transatlantik Güvenlik Dinamiklerinde İran: Tehdit Algıları ve Asimetrik Riskler | Ders anlatımı ve Öğrenci Sunumu | Ders öncesinde ilgili makale ve materyallerin incelenmesi Konuyla ilgili arka plan okumalarının yapılması Sunum Hazırlığı Bireysel / Grup Sunum Hazırlığı Seminer / Sunum Çalışması |
| 10 | NATO Soğuk Savaş’tan Günümüze NATO’nun Dönüşümü ve Geleceği Transatlantik Güvenlik Mimarisi Çerçevesinde NATO’nun Rolü ve Genişleme Politikaları NATO’nun Stratejik Konseptleri: Yeni Tehditler, Kolektif Savunma ve Caydırıcılık Değişen Küresel Güvenlik Dinamiklerinde NATO: Rusya, Çin ve Hibrit Tehditler | Ders anlatımı ve Öğrenci Sunumu | Ders öncesinde ilgili makale ve materyallerin incelenmesi Konuyla ilgili arka plan okumalarının yapılması Sunum Hazırlığı Bireysel / Grup Sunum Hazırlığı Seminer / Sunum Çalışması |
| 11 | Suriye ve Transatlantik Güvenlik Suriye İç Savaşı ve Transatlantik Güvenliğe Etkileri Transatlantik Güvenlik Dinamikleri Çerçevesinde Suriye Krizi ve Bölgesel Dengeler Suriye’deki Güvenlik Riski, Mülteci Siyasası ve Transatlantik İttifakın Yaklaşımları Suriye İç Savaşının Transatlantik Güvenliğe Etkisi: Terörle Mücadele, Göç ve Büyük Güç Rekabeti | Ders anlatımı ve Öğrenci Sunumu | Ders öncesinde ilgili makale ve materyallerin incelenmesi Konuyla ilgili arka plan okumalarının yapılması Sunum Hazırlığı Bireysel / Grup Sunum Hazırlığı Seminer / Sunum Çalışması |
| 12 | Afganistan Müdahalesi 11 Eylül Sonrası Afganistan Müdahalesi ve Transatlantik Güvenlik Dinamikleri NATO’nun Alan Dışı Operasyonları Çerçevesinde Afganistan Müdahalesi ve ISAF Deneyimi Afganistan Müdahalesinin Askeri, Siyasi ve İnsani Boyutları: Devlet İnşası ve Güvenlik 2021 Çekilme Süreci Sonrası Afganistan: Müttefik İçi İlişkiler ve Bölgesel Güvenlik Riskleri | Ders anlatımı ve Öğrenci Sunumu | Ders öncesinde 11 Eylül sonrası ABD ve NATO'nun Afganistan müdahalesine ilişkin temel metinlerin, ISAF (Uluslararası Güvenlik Yardım Kuvveti) raporlarının ve 2021 çekilme sürecini inceleyen akademik makalelerin okunması; müttefik içi görüş ayrılıklarının analiz edilmesi. |
| 13 | Nükleer Silahsızlanma Küresel Güvenlik Mimarisinde Nükleer Silahsızlanma ve Silahların Kontrolü Rejimleri Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT) ve Uluslararası Güvenlik Dinamikleri Stratejik Caydırıcılık, Nükleer Modernizasyon ve Transatlantik Güvenlik Yeni Nükleer Tehditler, Bölgesel Yayılma Riskleri ve Silahsızlanma Diplomasisi | Ders Anlatımı, Soru-Cevap ve Tartışma | Hasgüler, M. & Arı, T. "Küresel Güvenlik Mimarisi ve Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Rejimi (NPT)". Uluslararası İlişkiler Dergisi. Ergün, M. "Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Stratejik Caydırıcılık ve Nükleer Modernizasyon Tartışmaları". Güvenlik Stratejileri Dergisi. Baylis, J. "Transatlantik Güvenlik İlkişilerinde Nükleer Caydırıcılığın Rolü ve Geleceği". Uluslararası Güvenlik Araştırmaları. Waltz, K. N. (1981). "The Spread of Nuclear Weapons: More May Be Better". Adelphi Papers, International Institute for Strategic Studies (IISS). |
| 14 | Hibrit Tehditler, Siber Güvenlik ve Asimetrik Savaş Riskleri Geleneksel ve Hibrit Tehdit Karşılaştırması: Gri Bölge Savaşları ve Tanımlamalar Kritik Altyapı Güvenliği, Siber Savaşlar ve Dezenformasyon Kampanyaları NATO ve AB’nin Hibrit Tehditlerle Mücadele Stratejileri ve Dayanıklılık (Resilience) Kavramı Vekalet Savaşları, Devlet Dışı Aktörler ve Asimetrik Risklerin Transatlantik Güvenliğe Etkileri | Ders Anlatımı, Soru-Cevap ve Tartışma | Hoffman, Frank G. "Conflict in the 21st Century: The Rise of Hybrid Wars." Potomac Institute for Policy Studies, 2007. Nye, Joseph S. "Cyber Power." Belfer Center for Science and International Affairs, Harvard Kennedy School, 2010. Arreguín-Toft, Ivan. "How the Weak Win Wars: A Theory of Asymmetric Conflict." International Security, Vol. 26, No. 1, 2001, pp. 93-128. |
| 15 | Transatlantik İlişkinin Geleceğinin Değerlendirilmesi Küresel Güç Dengelerinin Değişimi Çerçevesinde Transatlantik Bağın Geleceği ve Sürdürülebilirliği Çok Kutuplu Dünya Düzeninde NATO ve AB: Müttefik İçi Çatışmalar, Yük Paylaşımı ve Gelecek Senaryoları Çin ve Rusya Eksenin Yükselişi Karşısında Transatlantik İttifakın Stratejik Uyum Arayışı 21. Yüzyıl Tehditleri Karşısında Transatlantik Güvenlik Mimarisi: Dayanıklılık, İnovasyon ve Yeni Vizyonlar | Ders Anlatımı, Soru-Cevap ve Tartışma | Ders öncesinde küresel güç dengelerindeki kayma, müttefik içi yük paylaşımı (burden-sharing) tartışmaları ve Çin-Rusya ekseni karşısında Transatlantik bağın geleceğini ele alan strateji raporları ile akademik makalelerin incelenmesi; ittifakın geleceğine dair olası senaryoların analiz edilmesi. |
| 16 | Final Sınavı | Final İçin Konuların Üzerinden Geçilmesi | Final Sınavı İçin Bireysel Çalışma |
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
SLOAN, Stanley, Defence of the West, NATO European Union and the Transatlantic Bargain, Manchester University Press, 2016. SiCUCLANA, Samuel, Transatlantic Security Relations Since the End of the Cold War, Lambert Academic Publishing, 2014. BAYLIS, John, ROPER, John, The United States and Europe: Beyond the Neo-Conservative Divide? Roper, British Library Cataloguing in Publication Data, New York, 2006. SOUTOU, Georges-Henri. “Three Rifts two Reconciliations: Franco-American Relations During the Fifth Republic”, The Atlantic Alliance Under Stress, US-European Relations After Iraq, der. David M. Andrews, Cambridge University Press, 2005, ss.102-123. NIBLETT, Robin. “Choosing between America and Europe: A New Context for British Foreign Policy”, International Affairs, Cilt:83, Sayı:4, 2007, ss.627-641. MARSH, Steve. “Common Foreign and Security Defence Policy”, The United States and Europe: Beyond the Neo-Conservative Divide?, der. John Baylis ve Jon Roper, Routledge: Taylor& Francis Group, 2007, s.85. MARSH, Steve. “September 11 and Anglo-American Relations: Reaffirming the Special Relationship”, Journal of Transatlantic Studies, Cilt:1, Sayı:1, 2003, ss.56-75. MAHNCKE, Dieter. “The United States, Germany and France: Balancing Transatlantic Relations”, BJPIR, Cilt:11, Sayı:1, 2009, ss.79-93. LUNDESTAD, Geir. The United States and Western Europe Since 1945: From Empire by Invitation to Transatlantic Drift, Oxford University Press, New York, 2003. Grow Hill, 2004. DUMBRELL, John. “US-UK Relations: Structure, Agency, and the Special Relationship” The Blair Legacy: Politics, Policy, Governance, and Foreign Policy der. Terrence Casey, Palgrave: Macmillan, 2009, s.277. Donald Abelson, Stephen Brooks, Transatlantic Relations Challenge and Resilience, Routledge 2022. Jeffrey Andersona and Federico Steinberg, The unbalanced transatlantic relationship: understanding USinfluence in Europe, Journal of European Integration 2025, VOL. 47, NO. 6, 885–903. Garret Martin, Ville Sinkkonen, “Transatlantıc Relatıons and European Strategic Autonomy in the Biden Era”, Finnish Instıtute of Internatıonal Affairs, February 2021. Nitasha Kaul and Barry Buzan, “Trump’s New America and the Question of Fascism”, The British Journal of Politics and International Relations, 2026, 1–29. Kristian L. Nielsen, “Europe Moving Eastward? The Changing Dynamics in the EU and NATO Following the War in Ukraine”, European Politics and Societies Month, 2026. Matti Pesu & Ville Sinkkonen, “Trans-atlantic (mis)trust in perspective: asymmetry, abandonment and alliance cohesion”, Cambridge Review of International Affairs, 2026, 37:2, 206-225 Elisabeth Johansson-Nogués, The re-politicization of an EU–NATO-led European security order in the aftermath of the 2022 Invasion of Ukraine, Journal of European Integration, 2026, 48:2, 191-208. Sinem Ünaldilar, Betül Aydoğan Ünal & Senem Kumova Metin, Navigating the storm: The Impact of the Russia–Ukraine war on EU’s quest for strategic autonomy, European Security, 2025. Sinem Kocamaz, “Trans-Atlantik Güvenliği Perspektifinde Türk-Amerikan İlişkileri”, Sertif Demir - Ayça Eminoğlu (ed). İki Yüzyıllık Süreç ve Ötesi, Barış Kitapevi, 2019. Ulrich Kühn, “The Crisis of Nuclear Arms Control” Friedens und Konflforsch (2021) 10:319–344. Lynch, T. J. (2020). In the Shadow of the Cold War: American Foreign Policy from George Bush Sr. to Donald Trump. Cambridge University Press. Dumbrell, J. (2006). A Special Relationship: Anglo-American Relations from the Cold War to Iraq (2. Baskı). Palgrave Macmillan. Gaston, S., & Rosamond, B. (2025). "Public faces of the Anglo-American special relationship." Journal of Transatlantic Studies / Contemporary British History. Dobson, A. (2021). "America and the special relationship: the impact of the Trump administration on relations with the UK." Journal of Transatlantic Studies, 19(4), 450–472. Chivvis, C. S. (2010). "Charles de Gaulle? French foreign policy and NATO." Survival, 52(1), 95–110. Grand, C. (2021). "AUKUS, strategic autonomy, and the future of Franco-American relations." War on the Rocks / IFRI Policy Paper. Rynning, S. (2021). "The Trauma of Withdrawal: NATO and Afghanistan." International Affairs, 97(6), 1845–186. Hehir, A., & Murray, R. (Eds.). (2013). Libya, the Responsibility to Protect and the Future of Humanitarian Intervention. Palgrave Macmillan. Chivvis, C. S. (2012). "Strategic Reshaping: NATO's Libya Campaign and the Future of International Intervention." Survival, 54(4), 67–92. Dalay, G. (2021). "Decoupling or Realignment? Turkey’s Geopolitical Drift and Transatlantic Relations." Chatham House Research Paper.
Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.
Değerlendirme
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | Adet | Değer |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | Adet | Değer |
| Final Sınavı | 1 | 100 |
| Toplam | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 40 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 60 | |
Staj Durumu
Yok
İş Yükü Hesaplaması
| Etkinlikler | Sayısı | Süresi (saat) | Toplam İş Yükü (saat) |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Final Sınavı | 1 | 1 | 1 |
| Derse Katılım | 14 | 3 | 42 |
| Rapor Hazırlama | 4 | 5 | 20 |
| Rapor Sunma | 1 | 2 | 2 |
| Bireysel Çalışma | 14 | 3 | 42 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 4 | 5 | 20 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 4 | 5 | 20 |
| Okuma | 14 | 3 | 42 |
| Toplam İş Yükü (saat) | 190 | ||
Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi
| PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | |
| ÖÇ 1 | 5 | 4 | 5 | 5 | 1 | 4 | 5 | ||
| ÖÇ 2 | 5 | 4 | 5 | 5 | 1 | 4 | 5 | ||
| ÖÇ 3 | 5 | 4 | 5 | 5 | 1 | 4 | 5 |
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek