GERİ DÖN

Ders Öğretim Planı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS
9237015362024 Dini İlimlerin Teşekkül Döneminde Tasavvuf Seçmeli Ders Grubu 1 2 6,00

Dersin Seviyesi

Yüksek Lisans

Dersin Sunulduğu Dil

Türkçe

Dersin Amacı

Bu dersin amacı, tasavvufun İslâmî ilimlerin teşekkül sürecindeki rolünü tarihsel, epistemolojik ve kavramsal boyutlarıyla incelemek; dinî ilimler içerisinde ortaya çıkan bilgi, otorite, yöntem ve meşruiyet sorunlarını tasavvuf perspektifinden analiz etmektir. Ders, öğrencilerin klasik sûfî metinler üzerinden disiplinlerarası okuma, eleştirel düşünme ve akademik analiz becerileri geliştirmelerini hedefler.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Dr. Öğr. Üyesi Nuriye İNCİ

Öğrenme Çıktıları

1 Tasavvufun İslâmî ilimlerin teşekkül sürecindeki tarihsel konumunu analiz eder. Dinî ilimler içerisinde ortaya çıkan epistemolojik, metodolojik ve otorite sorunlarını kavramsal düzeyde değerlendirir. Tasavvufun hadis, fıkıh, kelâm ve tefsirle ilişkisini eleştirel biçimde yorumlar. Klasik sûfî metinleri tarihsel bağlamı içinde analitik yöntemlerle çözümler. Tasavvufun ahlâk teorisi ve bilgi anlayışına katkılarını tartışır. Akademik yazım ve sözlü tartışma yoluyla disiplinlerarası düşünme becerisi geliştirir.

Öğretim Sistemi

Birinci Öğretim

Dersin Ön Koşulu Olan Dersler

Yok

Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar

[Yok]

Dersin İçeriği

Ders, İslâmî ilimlerin teşekkül sürecinde ortaya çıkan bilgi, yöntem, otorite ve meşruiyet sorunlarını tasavvuf perspektifinden ele alır. Erken zühd hareketlerinden klasik tasavvuf düşüncesinin kurumsallaşmasına kadar uzanan süreçte tasavvufun hadis, fıkıh, kelâm ve tefsir disiplinleriyle ilişkisi; marifet, keşf, ilham, nefs terbiyesi ve ahlâk teorisi bağlamında incelenir. Ayrıca tasavvufa yöneltilen eleştiriler ve tasavvufun ilmî sistem içindeki kalıcı konumu tartışılır.

Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği

Hafta Konular (Teorik) Öğretim Yöntem ve Teknikleri Ön Hazırlık
1 Dinî ilimlerin teşekkülü ve tasavvuf problemi Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
2 Zühd hareketi ve ahlâkî otorite arayışı Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
3 Bilgi problemi: ilim–marifet–tecrübe gerilimi Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
4 Hadis ve fıkıh geleneği karşısında tasavvuf Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
5 Kelâmî akılcılık karşısında tasavvufî marifet Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
6 Tefsirde bâtınî anlam ve yorum problemi Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
7 VİZE
8 Tasavvufun meşruiyet arayışı: ilim olarak tanınma Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
9 Kurumsallaşma ve manevî otorite problemi Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
10 Ahlâk ilmi olarak tasavvuf Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
11 Keşf, ilham ve bilginin epistemolojik statüsü Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
12 Eleştiriler ve krizler: bidʿat ve sapma tartışmaları Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
13 Dinî ilimler sistemi içinde tasavvufun kalıcı konumu Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.
14 Final sınavı

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Kartal, A. (2015). Tasavvufun Bir İlim Olarak İnşâ Süreci: Şer’î ve Metafizik Bir İlim Olarak Tasavvuf. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 24(02), 149-175. Yüce, A. (2000). Bir İlim Olarak Tasavvuf. İlmi Akademik Araştırma Dergisi Tasavvuf, Ankara, 21. Demirli, E. (2016). Tasavvuf Araştırmalarında Dönemlendirme Sorunu: Din Bilimleri ile Metafizik Arasında Tasavvufun İlim Olma Mücadelesi. Nazariyat: İslâm Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2(4), 1-29. Demirli, E. (2007). " ZAHİRÎ" İLİMLERİN OTORİTESİ KARŞISINDA TASAVVUF'UN MEŞRUİYET ARAYIŞI. Journal of Istanbul University Faculty of Theology, (15), 219-244. Başer, H. B. (2010). SERRÂC’IN TASAVVUFA YAKLAŞIMI: BİR İSLÂM İLMİ OLARAK TASAVVUF YA DA FIKH-I BÂTIN. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD), 12(22), 101-119. Pekdoğru, Y. (2020). Bir Bilgi Olarak Sûfîlerin Marifet Anlayışı. Tasavvuf İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi, 24(47), 339-358. Şaşa, M. (2014). Kelam ve Tasavvuf Terminolojisinde Bilgi. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 1(2), 70-92. Ay, M. (2011). İşârî Tefsiri Yeniden Düşünmek. Journal of Istanbul University Faculty of Theology, (24). Ağbal, D. (2017). İbnü’l-Arabî’nin İşârî Tefsir Anlayışının Fikrî Arka Planı. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (8), 221-271. Gördük, Y. E. (2011). İşârî Tefsirin Mahiyeti, Meşrûiyeti ve Bâtınî Yorumdan Farkı. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 11(2), 9-47. Muhammed, Q. A. Sapmalar ve İtidal Arasında İşarî Tefsir. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(25), 93-123. Kaplan, A. (2021). Yunus Emre Gördük. Tarihsel ve Metodolojik Açıdan İşârî Tefsir. İstanbul: İnsan Yayınları, 2013, 324 s. Yetkin, V. (2024). Türkiye'de İşâri Tefsir Üzerine Yayınlanan Akademik Çalışmaların Bibliyometrik Analizi (1925-2023). Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 10(2), 470-503. Demirli, E. (2013). KUŞEYRÎ’DEN İBNÜ’L-ARABÎ’YE İŞÂRÎ YORUMCULUK HAKKINDA BİR DEĞERLENDİRME: İŞARÎ YORUMDAN TAHKÎKE DOĞRU KUR’ÂN-I KERİM YORUMCULUĞUNUN GELİŞİMİ. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (40), 121-142. Özel, A. M. (2022). Teşekkül Evresindeki Tarikatlarda Zühd Dönemine Özgü ve Aşırı Bulunan Bazı Uygulamalara Yaklaşım (Ebu’l-Hasan eş-Şâzelî Örneğinde). Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 26(2), 647-659. Özel, A. M. (2017). Tasavvuf alanında yapılan tezler: Tadat, tasnif, tahlil. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 15(30), 389-432.1. Kuşeyrî, er-Risâle 2. Serrâc, el-Lümaʿ 3. Muhâsibî, er-Riʿâye li-Hukûkillâh 4. Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtü’l-Kulûb 5. Hucvîrî, Keşfü’l-Mahcûb 6. Sülemî, Tabakātü’s-Sûfiyye 7. Gazzâlî, İhyâʾ ʿUlûmi’d-Dîn (özellikle ilim, niyet, ihlâs bölümleri) 8. İbn Atâullah el-İskenderî, el-Hikem

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları

Anlatım, klasik metin okuma ve çözümleme, yönlendirilmiş tartışmalar, öğrenci sunumları, kısa yazılı analiz ödevleri ve seminer temelli öğrenme yöntemleri uygulanır.

Değerlendirme

Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri Adet Değer
Ara Sınav 1 100
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri Adet Değer
Final Sınavı 1 100
Toplam 100
Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri 40
Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri 60

Staj Durumu

yok

İş Yükü Hesaplaması

Etkinlikler Sayısı Süresi (saat) Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav 1 1 1
Final Sınavı 1 1 1
Derse Katılım 14 3 42
Tartışma 14 1 14
Bireysel Çalışma 14 2 28
Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma 6 3 18
Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma 8 3 24
Okuma 14 3 42
Toplam İş Yükü (saat) 170

Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi

PÇ 1 PÇ 2 PÇ 3 PÇ 4 PÇ 5 PÇ 6
ÖÇ 1
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek