GERİ DÖN

Ders Öğretim Planı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS
9238015072023 Türk İslam Edebiyatı Tarihi Seçmeli Ders Grubu 1 1 6,00

Dersin Seviyesi

Yüksek Lisans

Dersin Sunulduğu Dil

Dersin Amacı

Bu dersin amacı, Türk İslam Edebiyatı'nın tarihî gelişim sürecini dinî, tasavvufî ve kültürel boyutlarıyla incelemek; edebiyatımızda İslamiyet’in etkisiyle ortaya çıkan edebî türleri, şahsiyetleri ve eserleri tanıtmaktır. Ders kapsamında öğrencilerin Türk İslam Edebiyatı geleneğini tarihsel bağlam içerisinde değerlendirebilmeleri, klasik metinleri yorumlayabilmeleri ve edebî ürünleri dinî ve kültürel unsurlar açısından analiz edebilmeleri amaçlanmaktadır.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Doç. Dr. Yılmaz ÖKSÜZ

Öğrenme Çıktıları

1 Türk İslam Edebiyatının tarihî gelişim sürecini dönemler ve edebî çevreler bağlamında açıklar.
2 Türk İslam Edebiyatında ortaya çıkan dinî ve tasavvufî edebî türlerin temel özelliklerini ayırt eder.
3 Tekke ve divan edebiyatı geleneklerini karşılaştırmalı olarak değerlendirir.
4 Türk İslam Edebiyatının önemli şair, yazar ve mutasavvıflarını eserleriyle birlikte tanımlar.
5 Klasik Türk İslam Edebiyatı metinlerini dil, üslup, tema ve muhteva açısından analiz eder.
6 Tasavvuf düşüncesinin edebî metinler üzerindeki etkilerini yorumlar.
7 Türk İslam Edebiyatı ürünlerini dinî, kültürel ve tarihsel bağlam içerisinde değerlendirir.
8 Türk İslam Edebiyatına ilişkin akademik kaynakları kullanarak bilimsel araştırma ve inceleme yapar.

Öğretim Sistemi

Birinci Öğretim

Dersin Ön Koşulu Olan Dersler

Yok

Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar

[Yok]

Dersin İçeriği

Bu derste Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra gelişen edebî gelenek; Karahanlı, Harezm, Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemlerinde Türk İslam Edebiyatının oluşumu ve gelişimi; dinî-tasavvufî edebiyatın temel özellikleri; tekke ve divan edebiyatı; mesnevi, ilahi, na‘t, mevlid, hilye ve menkıbe gibi türler; Türk İslam Edebiyatının önemli şair ve yazarları; tasavvufun edebî metinlere etkisi; klasik metinlerden örnek okumalar ve modern dönemde Türk İslam Edebiyatı çalışmaları ele alınacaktır.

Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği

Hafta Konular (Teorik) Öğretim Yöntem ve Teknikleri Ön Hazırlık
1 Türk İslam Edebiyatının ortaya çıkışı, temel kaynakları, tarihî gelişim süreci ve dönemlendirilmesi hakkında genel çerçeve çizilir.
2 XI. yüzyılda Karahanlı sahasında gelişen Türk İslam Edebiyatı ele alınarak Yusuf Has Hâcib ve Kâşgarlı Mahmud’un eserleri incelenir.
3 XII. yüzyılda Türk tasavvuf edebiyatının kurucu şahsiyetlerinden Ahmed Yesevî ve hikmet geleneği değerlendirilir.
4 XIII. yüzyılda Anadolu’da gelişen tasavvufî edebiyat geleneği kapsamında Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ve Sultan Veled’in eserleri ele alınır.
5 XIII-XIV. yüzyıllarda Anadolu tasavvuf edebiyatının önemli temsilcilerinden Yunus Emre’nin şiir anlayışı ve Türkçe tasavvuf dili incelenir.
6 XIV. yüzyılda gelişen tekke edebiyatı geleneği çerçevesinde Âşık Paşa ve Gülşehrî’nin eserleri değerlendirilir.
7 XV. yüzyılda Osmanlı sahasında gelişen dinî-tasavvufî edebiyat kapsamında Süleyman Çelebi ve mevlid geleneği ele alınır.
8 XV-XVI. yüzyıllarda klasik Türk şiirinin gelişimi bağlamında Necâtî Bey ve Fuzûlî’nin dinî ve tasavvufî şiir anlayışları incelenir.
9 XVI. yüzyılda Osmanlı kültür ve edebiyat hayatı içerisinde Bâkî ve Taşlıcalı Yahya gibi şairlerin eserleri değerlendirilir.
10 XVII. yüzyılda hikemî tarz ve tasavvufî şiir geleneği kapsamında Nâbî ve Niyâzî-i Mısrî’nin eserleri incelenir.
11 XVIII. yüzyılda Osmanlı Türk İslam Edebiyatında mahallîleşme ve tasavvufî eğilimler çerçevesinde Şeyh Gâlib ve dönemin edebî anlayışı değerlendirilir.
12 XIX. yüzyılda Tanzimat dönemiyle birlikte Türk İslam Edebiyatında meydana gelen değişimler ve modernleşme süreci ele alınır.
13 XX. yüzyılda dinî ve tasavvufî edebiyat geleneğinin devamı kapsamında Mehmet Âkif Ersoy, Necip Fazıl Kısakürek ve Sezai Karakoç gibi isimlerin eserleri incelenir.
14 Türk İslam Edebiyatının XI. yüzyıldan günümüze kadar geçirdiği tarihî gelişim süreci genel olarak değerlendirilerek seçilmiş metinler üzerinde çözümlemeler yapılır.

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Mehmet Kaplan, Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar (İstanbul: Dergâh Yayınları, 2016); İskender Pala, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü (İstanbul: Kapı Yayınları, 2024); Fuat Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar (İstanbul: Alfa Yayınları, 2025); Agâh Sırrı Levend, Türk Edebiyatı Tarihi (Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2009); Mine Mengi, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Ankara: Akçağ Yayınları, 2019).

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları

Değerlendirme

Staj Durumu

İş Yükü Hesaplaması

Etkinlikler Sayısı Süresi (saat) Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav 1 2 2
Final Sınavı 1 2 2
Bireysel Çalışma 14 12 168
Toplam İş Yükü (saat) 172

Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi

PÇ 1
ÖÇ 1
ÖÇ 2
ÖÇ 3
ÖÇ 4
ÖÇ 5
ÖÇ 6
ÖÇ 7
ÖÇ 8
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek