GERİ DÖN

Ders Öğretim Planı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS
9248015202026 Organik Eserlerde Kullanılan Boyar Maddeler Seçmeli Ders Grubu 1 2 6,00

Dersin Seviyesi

Yüksek Lisans

Dersin Sunulduğu Dil

Dersin Amacı

Bu dersin amacı; kültür varlıklarında kullanılan doğal ve sentetik boyar maddelerin kökenini, kimyasal ve fiziksel özelliklerini, lif ve yüzeylerle etkileşimlerini, tarihsel kullanım biçimlerini ve bozulma süreçlerini öğretmektir.

Dersi Veren Öğretim Görevlisi/Görevlileri

Öğrenme Çıktıları

1 Organik eserlerde kullanılan doğal ve sentetik boyar maddeleri tanımlar.
2 Boyar maddelerin kaynaklarını ve temel özelliklerini açıklar.
3 Boyar maddelerin organik malzemelerle etkileşimini değerlendirir.
4 Boyar maddelerde görülen renk değişimi ve bozulma süreçlerini açıklar.
5 Boyar maddelerin korunmasına yönelik temel yöntemleri tanımlar.

Öğretim Sistemi

Birinci Öğretim

Dersin Ön Koşulu Olan Dersler

yok

Ders İçin Önerilen Diğer Hususlar

yok

Dersin İçeriği

Organik kökenli kültür varlıklarında kullanılan doğal ve sentetik boyar maddelerin özellikleri, kaynakları ve kullanım alanları ele alınır. Boyar maddelerin lif, deri, ahşap ve kâğıt gibi organik malzemelerle etkileşimleri; renk değişimleri, bozulma süreçleri ve korunmalarına yönelik temel yaklaşımlar incelenir.

Haftalık Ayrıntılı Ders İçeriği

Hafta Konular (Teorik) Öğretim Yöntem ve Teknikleri Ön Hazırlık
1 Dersin Tanıtımı ve Temel Kavramlar Dersin amacı, kapsamı ve değerlendirme ölçütleri Boyar madde (dye) kavramı Boyar madde – pigment farkı Boyar maddelerin konservasyon bağlamındaki önemi Okuma, sunum, tartışma yok
2 Renk Oluşumu ve Boyar Maddelerin Kimyasal Temeli Renk algısı ve renk oluşumu Boyar maddelerin kimyasal yapısı Kromofor ve auxokrom kavramları Boyar maddenin yüzey/lif ile bağlanma biçimleri Okuma, sunum, tartışma yok
3 Boyar Maddelerin Sınıflandırılması Doğal boyar maddeler Sentetik boyar maddeler Lif–boyar madde ilişkisine göre sınıflandırma Çözünürlük ve bağlanma türleri Okuma, sunum, tartışma yok
4 Doğal Boyar Maddeler I: Bitkisel Kökenli Boyalar Kök boya (Rubia tinctorum) İndigo ve indigo türevleri Safran, cehri, ceviz kabuğu vb. Geleneksel boya elde etme yöntemleri Okuma, sunum, tartışma yok
5 Doğal Boyar Maddeler II: Hayvansal ve Diğer Kökenler Koşnil ve kermes Mor boya (Tyrian purple) Doğal boyalarda renk çeşitliliği Tarihsel kullanım örnekleri Okuma, sunum, tartışma yok
6 Mordantlar (Sabitleyiciler) ve Boyama Teknikleri Mordant kavramı Alum, demir, bakır tuzları Mordantın renk ve dayanıklılığa etkisi Mordantların bozulma süreçlerindeki rolü Okuma, sunum, tartışma yok
7 Ara sınav Ara sınav Ara sınav
8 Sentetik Boyar Maddelerin Ortaya Çıkışı 19.yüzyıl ve anilin boyalar Endüstriyel üretim Doğal boyalardan sentetik boyalara geçiş Tarihsel eserlerde sentetik boya varlığı Okuma, sunum, tartışma yok
9 Boyar Maddelerin Kullanıldığı Kültür Varlıkları I Tekstil Eserler Dokuma ve lif türlerine göre boyama Tekstilde renk tabakalaşması Kullanım ve çevresel etkenler Okuma, sunum, tartışma yok
10 Boyar Maddelerin Kullanıldığı Kültür Varlıkları II Kâğıt, El Yazmaları ve Deri Kâğıtta boyar madde kullanımı Mürekkep–boya ilişkisi Deri eserlerde boyama teknikleri Okuma, sunum, tartışma yok
11 Boyar Maddelerde Bozulma Süreçleri I Işık kaynaklı solma Fotokimyasal bozulmalar Renk açılması ve ton kaybı Okuma, sunum, tartışma yok
12 Boyar Maddelerde Bozulma Süreçleri II Nem ve sıcaklık etkileri Kimyasal etkileşimler Mordant kaynaklı bozulmalar Boyar maddenin liften ayrılması Okuma, sunum, tartışma yok
13 Boyar Maddelerde Koruma ve Önleyici Yaklaşımlar Işık kontrolü Mikroklima koşulları Depolama ve sergileme ilkeleri Önleyici konservasyon stratejileri Okuma, sunum, tartışma yok
14 Boyar Maddelere Müdahale Sorunları ve Etik Temizlik riskleri Renk sabitliği sorunları Yeniden boyama ve retuş tartışmaları Uluslararası etik ilkeler Okuma, sunum, tartışma yok
15 Vaka Analizleri ve Öğrenci Sunumları Tekstil ve kâğıt eser örnekleri Boyar maddeye bağlı sorunlar Koruma kararlarının tartışılması Okuma, sunum, tartışma yok
16 Final Sınavı Final Sınavı Final Sınavı

Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar

Cardon, D. (2007). Natural Dyes: Sources, Tradition, Technology and Science. London: Archetype Publications. Hofenk de Graaff, J. H. (2004). The Colourful Past: Origins, Chemistry and Identification of Natural Dyestuffs. London: Archetype Publications. Kirby, J., van Bommel, M., & Verhecken, A. (2014). Natural Colorants for Dyeing and Lake Pigments: Practical Recipes and Historical Sources. London: Archetype Publications. Tímár-Balázsy, Á., & Eastop, D. (1998). Chemical Principles of Textile Conservation. Oxford: Butterworth-Heinemann. Schweppe, H. (1993). Handbook of Natural Colorants. Chichester: John Wiley & Sons.

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları

yok

Değerlendirme

Staj Durumu

yok

İş Yükü Hesaplaması

Etkinlikler Sayısı Süresi (saat) Toplam İş Yükü (saat)
Ara Sınav 1 3 3
Final Sınavı 1 3 3
Makale Kritik Etme 14 3 42
Ödev Problemleri için Bireysel Çalışma 14 6 84
Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma 3 2 6
Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma 3 2 6
Okuma 14 3 42
Toplam İş Yükü (saat) 186

Program ve Öğrenme Çıktıları İlişkisi

PÇ 1
ÖÇ 1
ÖÇ 2
ÖÇ 3
ÖÇ 4
ÖÇ 5
* Katkı Düzeyi : 1 Çok düşük 2 Düşük 3 Orta 4 Yüksek 5 Çok yüksek